Όταν το νερό γίνεται χρυσάφι και η φτώχεια παράβαση

Η τέχνη να βαφτίζεις το κρέας ψάρι

Δεν ξέρω πόσοι από εσάς συνηθίζετε να παρακολουθείτε ανελλιπώς τις συνεδριάσεις της Βουλής, να μελετάτε τα νομοσχέδια που κατατίθενται και να περνάτε τα βράδια σας ξεφυλλίζοντας ΦΕΚ. Προσωπικά, ομολογώ ότι, παρόλο που παρακολουθώ την επικαιρότητα, δεν έχω φτάσει σε αυτό το επίπεδο μαζοχισμού. Ειδικά το καλοκαίρι προτιμώ να περνάω τον ελεύθερο μου χρόνο στην παραλία.

Έτσι, έναν νόμο που πέρασε τον Ιούνιο τον πληροφορήθηκα μήνες αργότερα, όταν η ΔΕΥΑ Λουτρακίου αποφάσισε να μου στείλει ένα ενημερωτικό μέιλ. Αξιοθαύμαστη η ψηφιακή της εγρήγορση, αν αναλογιστεί κανείς ότι η ίδια επιχείρηση δεν καταφέρνει ποτέ να μου αποστείλει ηλεκτρονικά τους λογαριασμούς ύδρευσης. Φαίνεται πως η τεχνολογία και οι αρμόδιοι υπάλληλοι παρουσιάζουν επιλεκτικές εξάρσεις αποτελεσματικότητας όταν πρόκειται να αναγγείλουν οικονομικές κυρώσεις.

Και όλα αυτά ενώ στην περιοχή μας έχουμε στερηθεί το πόσιμο νερό από το καλοκαίρι του 2023, όταν καταστράφηκε η γεώτρηση κατά τη μεγάλη πυρκαγιά του Λουτρακίου. Το νερό που φτάνει στις βρύσες μας δεν το εμπιστευόμαστε ούτε για να πλύνουμε τις κατσαρόλες μας, ενώ κατά καιρούς περιέχει διάφορα ορατά διά γυμνού οφθαλμού ευρήματα, των οποίων την ταυτότητα προτιμώ να μη διερευνήσω. Το τιμολόγιο, φυσικά, παρέμεινε αμετάβλητο. Στα 40 ή 50 ευρώ που δαπανούμε επιπλέον κάθε μήνα για εμφιαλωμένο νερό, ο Δήμος και η δημοτική επιχείρηση ύδρευσης μάλλον διακρίνουν μια εξαιρετική ευκαιρία να ενισχύσουμε την εγχώρια ιδιωτική οικονομία. Πληρώνουμε κανονικά τον Δήμο για νερό που δεν μπορούμε να πιούμε, την ίδια στιγμή που το πόσιμο νερό της περιοχής αποτελεί αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης από εταιρείες εμφιάλωσης. Έτσι, καταλήγουμε να αγοράζουμε από την ιδιωτική αγορά αυτό που θα έπρεπε να φτάνει στις βρύσες μας. Το λες και νεοφιλελέ κέντημα!

Αλλά ας επιστρέψουμε στο ευχάριστο ηλεκτρονικό μήνυμα.

Σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τις δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης, εφόσον παραμείνουν αρρύθμιστες για έξι μήνες, επιβαρύνονται με πρόστιμο 50%. Όχι με τόκο υπερημερίας, όπως θα υπέθετε ένας αφελής πολίτης που εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι νομικές έννοιες έχουν κάποιο σταθερό περιεχόμενο, αλλά με διοικητικό πρόστιμο.

Και κάπου εδώ αρχίζει το ψυχαγωγικό μέρος της υπόθεσης.

Ο νόμιμος τόκος υπερημερίας, με ενδεικτικό ετήσιο επιτόκιο 9,90%, θα επιβάρυνε μια οφειλή 500 ευρώ κατά 24,75 ευρώ σε έξι μήνες. Με το νέο πρόστιμο, η επιβάρυνση εκτοξεύεται στα 250 ευρώ. Η διαφορά είναι περίπου δεκαπλάσια, αλλά μην ανησυχείτε. Δεν πρόκειται για υπέρογκο παράνομο τοκισμό, όχι καλέ, αλλά για διοικητική κύρωση. Εν ολίγοις, μιλάμε για μια ωραιότατη νομική πιρουέτα.

Ο νομοθέτης, με τη χάρη ταχυδακτυλουργού που εμφανίζει περιστέρια μέσα από καπέλα, ανασύρει κάθε φορά, ανάλογα με την ανάγκη, την κατάλληλη έννοια από το θεσμικό του οπλοστάσιο. Τόκος, πρόστιμο, κύρωση, προσαύξηση. Οι λέξεις εκτοξεύονται σαν φρίσμπι από τη μία κρατική υπηρεσία στην άλλη, ενώ ο πολίτης, παγιδευμένος στη μέση του παιχνιδιού, καλείται να τις αποκρούσει με το πορτοφόλι του.

Βεβαίως, τόκος και διοικητικό πρόστιμο δεν είναι ταυτόσημες νομικές έννοιες. Αυτό, όμως, δεν απαντά στο ουσιώδες ερώτημα: είναι πραγματικά δίκαιο ο νομοθέτης να μετατρέπει μια εξοντωτική οικονομική επιβάρυνση σε αποδεκτή κύρωση απλώς αλλάζοντας τη νομική της ονομασία;

Η αριθμητική της κυβερνητικής ευαισθησίας

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επικαλείται, ουσιαστικά, την ανάγκη ενίσχυσης της εισπραξιμότητας και της οικονομικής βιωσιμότητας των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης. Πρόκειται για έναν συλλογισμό που, εκ πρώτης όψεως, δύσκολα θα αμφισβητούσε κανείς. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται έσοδα για να λειτουργήσουν, τα δίκτυα χρειάζονται συντήρηση και οι λογαριασμοί, προφανώς, πρέπει να πληρώνονται.

Το ερώτημα είναι γιατί επιλέχθηκε το 50%. Ποια οικονομική ή κοινωνική λογική υπαγορεύει ότι ένας άνθρωπος που δεν διαθέτει 200 ευρώ θα αποκτήσει αίφνης τη δυνατότητα να καταβάλει 300; Ή μήπως η κυβέρνηση θεωρεί ότι όσο μεγαλύτερο είναι το πρόστιμο, τόσο ευκολότερα θα βρεθούν τα χρήματα;

Ασφαλώς υπάρχουν και οι συστηματικοί κακοπληρωτές. Εκείνοι που έχουν μετατρέψει τη μη εξόφληση των λογαριασμών τους σε πάγια πρακτική, γνωρίζοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις η βρύση τους θα εξακολουθεί να τρέχει. Δεν είναι, όμως, το ίδιο με τον συνταξιούχο που μετράει τα κέρματα για να αγοράσει φάρμακα ή με μια οικογένεια που προσπαθεί να επιλέξει ποια από τις συσσωρευμένες υποχρεώσεις της θα αφήσει απλήρωτη.

Για τον νομοθέτη, εντούτοις, η διάκριση αυτή μοιάζει να αποτελεί περιττή πολυτέλεια. Το πρόστιμο είναι οριζόντιο, η αριθμητική αμείλικτη και η κοινωνική πολιτική μπορεί να πάει στα τσακίδια.

Η Δικαιοσύνη έχει τιμή. Και δεν είναι για όλους.

Θα αντιτείνει, βεβαίως, κάποιος ότι ο πολίτης έχει δικαίωμα να προσφύγει στη Δικαιοσύνη. Και πράγματι έχει. Το Σύνταγμα κατοχυρώνει τη δικαστική προστασία, οι δικηγόροι υπάρχουν, τα δικαστήρια λειτουργούν —λέμε τώρα— και η ισότητα ενώπιον του νόμου εξασφαλίζεται από το Σύνταγμα —επίσης λέμε τώρα.

Ας υποθέσουμε, όμως, ότι κάποιος καλείται να καταβάλει πρόστιμο 100 ευρώ και αποφασίζει να αμφισβητήσει τη νομιμότητα και την αναλογικότητά του. Αν χρειαστεί να διαθέσει 500 ευρώ σε δικηγορικά έξοδα, η προσφυγή του αποκτά την οικονομική λογική μιας εξαιρετικά ασύμφορης επένδυσης. Μιας επένδυσης, μάλιστα, χωρίς καμία εγγύηση απόδοσης, αφού ακόμη και η δικαίωση παραμένει αβέβαιη.

Και η θεσμική ειρωνεία δεν σταματά εκεί. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει μια γενική διαδικασία με την οποία οποιαδήποτε συλλογικότητα μπορεί απλώς να ζητήσει την ακύρωση ενός ψηφισμένου νόμου ως αντισυνταγματικού. Ο έλεγχος της συνταγματικότητας γίνεται κατά κανόνα στο πλαίσιο συγκεκριμένων δικαστικών υποθέσεων, υπό τις προβλεπόμενες, φυσικά, προϋποθέσεις.

Έτσι, μια διάταξη μπορεί να συνεχίζει να εφαρμόζεται όχι επειδή έχει κριθεί δικαστικά άμεμπτη, αλλά επειδή η αμφισβήτησή της απαιτεί χρήματα, χρόνο και αντοχές. Το δικαίωμα υπάρχει, μόνο που η πρόσβαση σε αυτό θυμίζει πολυτελές κατάστημα στην Βουκουρεστίου: επιτρέπεται σε όλους να κοιτάξουν τη βιτρίνα, αλλά δεν μπορούν όλοι να φύγουν με πέντε σακούλες ψώνια από αυτό.

Κάπως έτσι, η Δικαιοσύνη, αντί να λειτουργεί ως εγγυητής της ισονομίας, μετατρέπεται σε προνόμιο των εχόντων, ενώ για τους υπόλοιπους η συνταγματική προστασία παραμένει μια ωραιότατη θεωρητική κατάκτηση, κάτι αντίστοιχο με το χαλασμένο ρολόι του παππού στο σκρίνιο.

Το νερό, τα κοράκια και οι επενδυτικές ευκαιρίες

Και όλα αυτά που συζητάμε δεν αποτελούν κάποια αφηρημένη άσκηση νομικής φιλοσοφίας. Αφορούν το νερό. Ένα στοιχειώδες αγαθό, το οποίο μας προσφέρει η φύση κι αυτός ο δύσμοιρος, καταταλαιπωρημένος πλανήτης και χωρίς το οποίο κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να επιβιώσει.

Εδώ, ωστόσο, η συζήτηση αποκτά μια ακόμη πιο δυσάρεστη πολιτική χροιά. Καθώς οι συζητήσεις και οι φήμες περί ιδιωτικοποίησης των υπηρεσιών ύδρευσης πληθαίνουν, προσωπικά δυσκολεύομαι να αντιμετωπίσω την κυβερνητική ζέση για οικονομική εξυγίανση ως μια αθώα έκρηξη δημοσιονομικής υπευθυνότητας.

Η δική μου εκτίμηση είναι ότι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, που βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπη με σκάνδαλα διαπλοκής φροντίζει να προετοιμάσει το έδαφος ώστε η χώρα, οι υποδομές και οι φυσικοί της πόροι να προσφέρονται ως ελκυστικές επενδύσεις στα επιχειρηματικά κοράκια του περίγυρού της. Και τι πιο δελεαστικό για έναν υποψήφιο επενδυτή από μια επιχείρηση που διαθέτει εξασφαλισμένη πελατεία και κατανάλωση;

Η ειρωνεία είναι σχεδόν μεγαλοπρεπής. Ένας πολίτης μπορεί να πληρώνει κανονικά για νερό που δεν μπορεί να πιει, να επιβαρύνεται επιπλέον για εμφιαλωμένο, να αντιμετωπίζει μια αυστηρότατη χρηματική κύρωση εάν καθυστερήσει την εξόφληση και, στο τέλος, να του εξηγούν ότι όλα αυτά γίνονται για την οικονομική βιωσιμότητα της επιχείρησης που υποτίθεται ότι τον εξυπηρετεί.

Η κοινωνική αποστολή της ύδρευσης υποχωρεί μπροστά στη γοητεία των ισολογισμών και της κερδοφορίας. Η δίψα, άλλωστε, αποτελεί μια αξιοζήλευτη επιχειρηματική συνθήκη: δεν γνωρίζει ύφεση, δεν υπόκειται σε καταναλωτικές μόδες και, κυρίως, δεν προσφέρει στον πελάτη τη δυνατότητα να απέχει από την αγορά.

Υ.Γ. Επειδή κάποιος Αθηναίος, συνηθισμένος να πληρώνει 8 ή 10 ευρώ το τρίμηνο για νερό, εύλογα θα αναρωτηθεί πώς καταφέρνει ένα νοικοκυριό να συσσωρεύσει οφειλές 100 ή 200 ευρώ, να διευκρινίσουμε ότι στον ευρύτερο δήμο Λουτρακίου τα σαραντάρια στους λογαριασμούς ύδρευσης δεν αποτελούν την εξαίρεση, αλλά μάλλον τον κανόνα. Ένα μέσο τετραμελές νοικοκυριό μπορεί να χρειάζεται 50 ευρώ τον μήνα για την εκκένωση του βόθρου, άλλα 80 ευρώ για εμφιαλωμένο νερό και επιπλέον 10 με 15 ευρώ  για την ύδρευση. Δηλαδή, περίπου 140 ευρώ κάθε μήνα, για να έχει νερό που δεν πίνεται και αποχέτευση που δεν υπάρχει. Και ύστερα απορούμε πώς συσσωρεύονται οι οφειλές των 100 και 200 ευρώ.

Ισλαμοφοβία: Όταν ο Τραμπ και ο σκοταδισμός φοβούνται αυτό που βλέπουν στον καθρέφτη τους

 

Πηγή: Facebook

1. Ο «τζιχαντιστής» στην Γερουσία

Η εκλογή του Αμπντούλ Ελ Σαγέντ στη Γερουσία των Ηνωμένων Πολιτειών θα μπορούσε να αποτελεί απόδειξη ότι η αμερικανική δημοκρατία, παρά τις ολοένα συχνότερες παρεκτροπές της, εξακολουθεί να διαθέτει ευτυχώς λειτουργικά αντανακλαστικά. Ένας μουσουλμάνος, γιος Αιγύπτιων μεταναστών, κατόρθωσε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ψηφοφόρων του Μίσιγκαν και να καταλάβει μια θέση σε έναν από τους ισχυρότερους νομοθετικούς θεσμούς των ΗΠΑ.

Για τον πορτοκαλί παράφρονα, ωστόσο, αυτή η ανακουφιστική υπενθύμιση των δημοκρατικών διαδικασιών φαίνεται πως συνιστά ζήτημα εθνικής ασφαλείας. Μεταξύ μας, αυτό που προέκυψε είναι ζήτημα της ασφάλειας του Τραμπ και των παρατρεχάμενών του και μόνο. Ο Αμερικανός πρόεδρος, συνδυάζοντας τη μεγαλομανία ενός επίδοξου δικτάτορα με τη συναισθηματική ωριμότητα ενός νηπίου που του στέρησαν την πιπίλα, αποφάσισε να παρακάμψει τις περιττές διαδικασίες της τεκμηρίωσης και έσπευσε να χαρακτηρίσει τον νεοεκλεγέντα γερουσιαστή «τζιχαντιστή». Εισηγήθηκε μάλιστα ο Σαγέντ να περνάει από ανιχνευτή μετάλλων κάθε φορά που θα εισέρχεται στη Γερουσία. Γιατί; Μα γιατί για τον Τραμπ και το κίνημα MAGA (Make America Great Again) το να ασπάζεται κάποιος τον μωαμεθανισμό είναι απόδειξη τρομοκρατικής δράσης. Τα λογικά άλματα ήταν πάντα αγαπημένος τρόπος σκέψης όλων των φασιστών. Στις ΗΠΑ, φυσικά, όπως και σε όλον τον δυτικό κόσμο, η ανεξιθρησκία κατοχυρώνεται συνταγματικά, αλλά το Σύνταγμα είναι μια μικρή ενοχλητική λεπτομέρεια όταν ο στόχος είναι η καλλιέργεια εθνικού πανικού.

2. Η ισλαμοποίηση που όλο έρχεται αλλά δεν φθάνει

Το έργο αυτό δεν είναι δα και πρωτότυπο. Το είδαμε και με την εκλογή του Ζόραν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Οι γνωστοί προφήτες της συμφοράς, αυτοί καλέ που είχαν καταλάβει το Καπιτώλιο ντυμένοι σαν Νεάντερταλ, είχαν προφητεύσει την επιβολή της σαρία, την κατάρρευση των δυτικών αξιών και τη μετατροπή της αμερικανικής μητρόπολης σε θεοκρατικό προτεκτοράτο.

Η Νέα Υόρκη, ωστόσο, δεν απέκτησε θρησκευτική αστυνομία ηθών, ούτε αντικατέστησε τους ουρανοξύστες της με μιναρέδες. Το αντίθετο μάλιστα. Οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης, οι πολλοί, εκείνοι που αγωνιούν για το ενοίκιο, τον λογαριασμό του σούπερ μάρκετ και το κόστος της περίθαλψης, κι όχι για το πώς θα φοροαποφύγουν ώστε να εξασφαλίσουν το δέκατο πέμπτο λίαρ τζετ τους, νιώθουν μάλλον δικαιωμένοι από την επιλογή τους. Οι καταστροφολογικές προβλέψεις, λοιπόν, των δισεκατομμυριούχων και των πολιτικομιντιακών τους εξαπτέρυγων διαψεύστηκαν πανηγυρικά. Η θρησκεία ενός πολιτικού δεν εξελίχθηκε αυτομάτως σε πολιτικό πρόγραμμα και σχεδιασμό. Ίσως γιατί δεν είναι κάθε μουσουλμάνος ισλαμιστής, όπως δεν ήταν κάθε χριστιανός ιεροεξεταστής κάποτε.

Αλλά η ισλαμοφοβία δεν έχει ανάγκη από αποδείξεις. Τρέφεται από συνειρμούς, στερεότυπα και μια διαρκή επίκληση του χειρότερου δυνατού σεναρίου. Αρκεί ένα αραβικό όνομα, μια μουσουλμανική ταυτότητα και λίγη τηλεοπτική υστερία για να εμφανιστεί ο επόμενος εσωτερικός εχθρός.

3. Δύο κόσμοι, ένας σκοταδισμός

Εδώ, όμως, αρχίζει η πραγματική φαρσοκωμωδία. Μια παράσταση ηθικής υποκρισίας τόσο καλοστημένη, που ακόμη και ο Μολιέρος θα δυσκολευόταν να την επινοήσει.

Οι αυτόκλητοι θεματοφύλακες του χριστιανικού πολιτισμού καταγγέλλουν με σφοδρότητα τον ισλαμιστικό φονταμενταλισμό για την καταπίεση των γυναικών, τον διωγμό των ομοφυλοφίλων, την περιφρόνηση της επιστήμης και την υποταγή της πολιτικής εξουσίας στις θρησκευτικές επιταγές. Εμφανίζονται μάλιστα ως οι τελευταίοι υπερασπιστές της φιλελεύθερης δημοκρατίας απέναντι στις ορδές του θεοκρατικού σκοταδισμού. Για αυτούς υπάρχει μόνο ένα σύνθημα: «Ή εμείς ή αυτοί». Το ίδιο που επικαλείται και το κράτος του Νετανιάχου. Μια μανιχαϊστική κοσμοθεωρία που δεν αναγνωρίζει ενδιάμεσους σταθμούς ούτε δικαίωμα αποβίβασης. Το τρένο έχει ήδη ξεκινήσει, ο προορισμός δεν ανακοινώνεται και οι επιβάτες δεν ερωτώνται αν επιθυμούν να ταξιδέψουν. Η Ιστορία, άλλωστε, γνωρίζει πολύ καλά πού κατέληγαν κάποτε τέτοιοι συρμοί. Στο Νταχάου, για παράδειγμα.

Το τραγελαφικό είναι ότι όλοι αυτοί οι αυτόκλητοι σωτήρες μας, αφού ολοκληρώσουν το κήρυγμα περί δυτικών αξιών, επιστρέφουν στα δικά τους πολιτικά χαρακώματα για να πολεμήσουν τις αμβλώσεις, να περιστείλουν τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+, να εξοβελίσουν την επιστημονική γνώση όταν αυτή ενοχλεί τις μεταφυσικές τους βεβαιότητες και να διεκδικήσουν έναν κόσμο κυβερνώμενο στο όνομα του Θεού. Είναι σαν να καταγγέλλει ο Ιεροεξεταστής τον Ταλιμπάν για θρησκευτική μισαλλοδοξία, την ώρα που ετοιμάζει τα ξύλα για την επόμενη πυρά.

Και μιας και μιλάμε και για την επιστήμη μέσα σε όλα, ας μην παραλείψουμε το καταπληκτικό επίτευγμα της τραμπικής διακυβέρνησης να τοποθετήσει στο τιμόνι της δημόσιας υγείας τον Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, έναν από τους διασημότερους διακινητές αντιεμβολιαστικών θεωριών. Την ώρα που ο αρμόδιος υπουργός εξακολουθεί να σπέρνει αμφιβολίες για την ασφάλεια των εμβολίων, η ιλαρά, μια ασθένεια που η Αμερική είχε καταφέρει να θέσει υπό έλεγχο πριν από δεκαετίες, επιστρέφει δριμύτερη, με χιλιάδες κρούσματα και νεκρούς. Φαίνεται πως, στην προσπάθεια να κάνουν την Αμερική μεγάλη ξανά, αποφάσισαν να την επιστρέψουν και στην εποχή του χαλκού.

Η εκλεκτική συγγένεια των δύο αυτών κοσμοθεωριών είναι συγκινητική, δεν νομίζετε; Η συνέπειά τους στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων είναι αξιοθαύμαστη, αρκεί αυτά να ανήκουν στους σωστούς ανθρώπους και να ασκούνται με την άδεια του σωστού Θεού!

Βεβαίως, οι MAGA δεν είναι οι Ταλιμπάν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι το Αφγανιστάν. Οι διαφορές θεσμών, ιστορίας και βαθμού καταστολής είναι τεράστιες. Ωστόσο, πίσω από τις διαφορετικές σημαίες διακρίνεται μια ανησυχητικά παρεμφερής αντίληψη: η θρησκευτική αλήθεια ως υπέρτατος νόμος, η ατομική αυτοδιάθεση ως απειλή και η διαφορετικότητα ως παρέκκλιση που οφείλει να συμμορφωθεί.

Ο ένας επικαλείται τη Βίβλο, ο άλλος το Κοράνι. Ο ένας ονειρεύεται τη δική του θεοκρατική πολιτεία με σταυρούς και αστερόεσσες, ο άλλος με μπούργκες και μαύρες σημαίες. Το περιτύλιγμα αλλάζει, η λαχτάρα όμως για επιβολή παραμένει αξιοσημείωτα οικεία. Κι όταν η πολιτική εξουσία διεκδικεί την αποκλειστική αντιπροσώπευση του θείου, η ανθρώπινη ελευθερία συνήθως καλείται να πληρώσει τον λογαριασμό.

4. Ο εχθρός ως πολιτικό κεφάλαιο

Γιατί, λοιπόν, τόσο μένος απέναντι σε έναν μουσουλμάνο γερουσιαστή;

Μα επειδή ο φόβος είναι πολιτικά προσοδοφόρος. Ειδικά σε περιόδους οικονομικής και ιδεολογικής κρίσης. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις πώς προκύπτουν οι εξόφθαλμες οικονομικές ανισότητες, να λογοδοτήσεις για τις αποτυχημένες πολιτικές ή για το πώς βρέθηκαν συγκεκριμένα ονόματα στη λίστα Επστάιν ή και Λαγκάρντ, ούτε να προτείνεις πειστικές λύσεις όταν μπορείς να υποδείξεις έναν εχθρό που απειλεί τον πολιτισμό σου.

Η ισλαμοφοβία προσφέρει στο ακροδεξιό αφήγημα έναν εξαιρετικά βολικό αποδιοπομπαίο τράγο. Συγχωνεύει εκατομμύρια διαφορετικούς ανθρώπους σε μια ενιαία, απειλητική καρικατούρα και μετατρέπει τη θρησκευτική τους ταυτότητα σε προκαταβολική ομολογία ενοχής.

Και όποιος νομίζει ότι τέτοια πολιτικά τεχνάσματα ευδοκιμούν αποκλειστικά στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, μάλλον παρακολουθεί την ευρωπαϊκή επικαιρότητα με τα μάτια ερμητικά κλειστά. Από την AfD στη Γερμανία μέχρι τη Λατινοπούλου και τον Κασιδιάρη στην Ελλάδα, η ακροδεξιά έχει αναγάγει τον φόβο του μουσουλμάνου σε πολιτικό προϊόν ευρείας κατανάλωσης. Μόνο που υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ειρωνεία: την ώρα που οι Αμερικανοί εκλέγουν μουσουλμάνους σε κορυφαία αξιώματα, ένα αξιοσημείωτο τμήμα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη μουσουλμανική ταυτότητα περίπου ως ποινικό μητρώο. Η Γηραιά Ήπειρος, όπως φαίνεται, δεν γερνά μόνο δημογραφικά. Γερνά και πνευματικά, λησμονώντας ότι υπήρξε η κοιτίδα του Διαφωτισμού και ότι πάνω στα δικά της εδάφη γεννήθηκαν οι ιδέες που θεμελίωσαν τη σύγχρονη δημοκρατία.

Ο Ελ Σαγέντ δεν χρειαζόταν να έχει διαπράξει κάτι επιλήψιμο. Αρκεί που είναι μουσουλμάνος. Και μάλιστα μουσουλμάνος που τόλμησε να διεκδικήσει πολιτική εξουσία.

5. Οι αυτόκλητοι προστάτες του πολιτισμού

Το οξύμωρο είναι σχεδόν απολαυστικό, αν δεν ήταν τόσο επικίνδυνο.

Εκείνοι που διατείνονται ότι προστατεύουν τη Δύση από τον θρησκευτικό ολοκληρωτισμό φλερτάρουν με τις δικές τους εκδοχές του. Επικαλούνται την ελευθερία για να περιορίσουν ελευθερίες, την ανεξιθρησκία για να στοχοποιήσουν αλλόθρησκους και τη δημοκρατία για να αμφισβητήσουν τη νομιμοποίηση όσων δεν συμμερίζονται την κοσμοθεωρία τους.

Η εκλογή του Ελ Σαγέντ δεν αποτελεί απόδειξη ότι η Αμερική απαλλάχθηκε από τις προκαταλήψεις της. Αποδεικνύει, όμως, ότι αυτές δεν είναι παντοδύναμες.

Και ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία να βρίσκεται αλλού: οι σταυροφόροι που ορκίζονται να σώσουν τον δυτικό πολιτισμό από τη σαρία φαίνεται να ενοχλούνται λιγότερο από τον αυταρχισμό της και περισσότερο από το γεγονός ότι δεν είναι ο δικός τους.

Φιλόζωοι, εισαγγελείς και λοιποί αλάνθαστοι

Πριν από λίγες ημέρες, στη Θεσσαλονίκη, μια γυναίκα συνελήφθη επειδή άφησε τον σκύλο της βραδιάτικα μέσα στο αυτοκίνητο, με την εξωτερική θερμοκρασία κάτω από 20 βαθμούς Κελσίου. Η είδηση πυροδότησε, όπως ήταν αναμενόμενο, έναν ακόμη διαδικτυακό ορυμαγδό φιλοζωικής αγανάκτησης.

«Το παιδί σου θα το άφηνες μόνο του;», αναρωτήθηκαν οι αυτόκλητοι εισαγγελείς. Όχι, αγαπητοί μου. Ούτε θα άφηνα ένα εξάχρονο μόνο του στο σπίτι για οκτώ ώρες όσο εργάζομαι. Τον σκύλο μου, όμως, τον αφήνω. Και μάλιστα χωρίς να προσλάβω νταντά, να εγκαταστήσω κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης ή να του εξασφαλίσω ψυχολογική υποστήριξη για το άγχος αποχωρισμού. Δεν αμφιβάλλω ότι ο σκύλος μου στρεσάρεται όταν λείπω, αλλά αν έπρεπε να αντιμετωπίζουμε τα κατοικίδια όπως τα μικρά παιδιά, κανείς μας δεν θα είχε ούτε χρυσόψαρο.

Στην περίπτωση του σκύλου στο αυτοκίνητο, κάποιοι πανέξυπνοι προέβλεψαν βέβαιο θάνατο από ασφυξία, λες και τα αυτοκίνητα αποτελούν αεροστεγείς θαλάμους εκτέλεσης. Βεβαίως, η θερμοκρασία στο εσωτερικό ενός σταθμευμένου οχήματος μπορεί να αυξηθεί επικίνδυνα ακόμη και με σχετικά δροσερό καιρό, αλλά υπό το φως του ηλίου. Όχι μέσα στην μαύρη νύχτα. Είναι θέμα αντίληψης, τόσο όσων καταγγέλλουν, αλλά και όσων επιβάλλουν πρόστιμα άκριτα. Είναι άλλο η τεκμηριωμένη εκτίμηση ενός κινδύνου και άλλο η επιστράτευση κάθε πιθανής ή και απίθανης συμφοράς, προκειμένου να στηθεί ένα ακόμη αυτοσχέδιο λαϊκό δικαστήριο για να εκτονώσει τα νεύρα του ο κάθε Τάκης και η κάθε Σούλα.

Κι εδώ ακριβώς αρχίζει να αναδύεται μια ιδιότυπη παθογένεια της σύγχρονης φιλοζωίας: η μετατροπή της αγάπης για τα ζώα σε πιστοποιητικό ηθικής ανωτερότητας.

Δεν αρκεί να αγαπάς τα ζώα. Πρέπει να αποδεικνύεις διαρκώς ότι τα αγαπάς περισσότερο από τον διπλανό σου. Να εντοπίζεις ενόχους, να καταγγέλλεις, να απαιτείς συλλήψεις, πρόστιμα και αφαιρέσεις ζώων. Η φιλοζωία γίνεται διαγωνισμός αρετής, με έπαθλο την ηθική δικαίωση και κερκίδα ένα πλήθος πρόθυμων διαδικτυακών χειροκροτητών.

Προσφάτως, μια κυρία με ενημέρωσε ότι θα έπρεπε να μου αφαιρεθούν τα σκυλιά επειδή, όταν απουσιάζω, παραμένουν μόνα στον περιφραγμένο κήπο του σπιτιού μου. Μπορεί, λέει, κάποιος να τα κλέψει, να τα δηλητηριάσει, να τους επιτεθεί. Προφανώς, η μόνη αποδεκτή λύση είναι να τα φυλάσσω σε θωρακισμένο καταφύγιο, υπό την επίβλεψη ειδικών δυνάμεων. Αλλιώς, φαντάζομαι, δεν πρέπει να ξαναβγώ από το σπίτι.

Όμως...

Πριν από είκοσι χρόνια, κάποιος έριξε φόλες στον κήπο μου. Έντεκα σκυλιά κινδύνευσαν να πεθάνουν. Κατάφερα, ευτυχώς, να τα σώσω όλα. Σε μια εποχή που ακόμη η φόλα ήταν συχνό φαινόμενο, ειδικά στην επαρχία, είχα φροντίσει το φαρμακείο μου να περιέχει εμετικές ενέσεις, καρβουνάκια και ατροπίνες.

Γνωρίζω, λοιπόν, πολύ καλά ότι οι κίνδυνοι δεν είναι φανταστικοί. Όπως γνωρίζω και τι σημαίνει να περιθάλπεις, να σώζεις και να φροντίζεις περισσότερα από τριάντα ζώα μέσα σε είκοσι πέντε χρόνια και κάποια από αυτά να τα χάνεις με φρικτό τρόπο.

Και ακριβώς γι' αυτό καταλαβαίνω γιατί ορισμένοι φιλόζωοι έχουν χάσει το μέτρο.

Σε μια χώρα όπου οι δηλητηριάσεις, οι εγκαταλείψεις, οι βασανισμοί και η ατιμωρησία αποτέλεσαν επί δεκαετίες θλιβερή καθημερινότητα, οι άνθρωποι που αγωνίστηκαν για τα ζώα αναγκάστηκαν να αναπτύξουν σχεδόν αντανακλαστικά πολιορκημένου. Ίσως κάποιοι να κουβαλούν ακόμη και μετατραυματικό στρες. Είδαν και συχνά εξακολουθούν να βλέπουν τη φρίκη με τα μάτια τους, αντιμετώπισαν αδιαφορία, χλευασμό, συγκρούστηκαν με αρχές και νοοτροπίες, έμαθαν να υποψιάζονται το χειρότερο, επειδή πολύ συχνά το χειρότερο δεν είναι κάτι φαντασιακό, αλλά αποδεικνύεται ζοφερά πραγματικό.

Μόνο που η διαρκής επαγρύπνηση, όταν αποσυνδέεται από την κρίση, μετατρέπεται σε παράνοια. Και η δικαιολογημένη οργή, όταν συναντά την αυτάρεσκη πεποίθηση της ηθικής υπεροχής, γεννά έναν ιδιότυπο φιλοζωικό ολοκληρωτισμό.

Δεν είναι κάθε πιθανός κίνδυνος κακοποίηση. Δεν είναι κάθε διαφορετική πρακτική παραμέληση. Και δεν αποτελεί κάθε καταγγελία απόδειξη φιλοζωικής ευσυνειδησίας.

Το φιλοζωικό κίνημα έχει δώσει σπουδαίους αγώνες. Έχει σώσει ζωές, έχει μεταβάλει συνειδήσεις, έχει συμβάλει στην κατάκτηση δικαιωμάτων και θεσμικής προστασίας που άλλοτε φάνταζαν αδιανόητα.

Κι είναι κρίμα. Είναι πραγματικά κρίμα άνθρωποι που αφιέρωσαν τη ζωή τους στη σωτηρία ανυπεράσπιστων πλασμάτων να καταλήγουν να αντιμετωπίζουν κάθε διαφορετική άποψη σαν εχθρική ενέργεια και κάθε διαφωνούντα σαν υποψήφιο βασανιστή.

Γιατί όταν αρχίζεις να αντιμετωπίζεις ακόμη και τους συμμάχους σου ως εν δυνάμει κακοποιητές, δεν προστατεύεις απαραιτήτως καλύτερα τα ζώα. Απλώς μικραίνεις τον κόσμο των ανθρώπων που θέλουν να σταθούν δίπλα σου.

Και τα ζώα έχουν ανάγκη από περισσότερους συμμάχους. Όχι από περισσότερους δικαστές.

Βρυξέλλες – Βαρσοβία – Αθήνα: Πού ακριβώς θέλουν να πας;

 

1. Πολωνία: Η θεσμική σύγκρουση άλλαξε πρόσημο

Στην Πολωνία, ο πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου τέθηκε σε διαθεσιμότητα και η χώρα βρέθηκε άξαφνα στη δίνη μιας νέας θεσμικής αντιπαράθεσης. Η κεντρώα κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ υποστηρίζει ότι αποκαθιστά το κράτος δικαίου, ενώ η ακροδεξιά αντιπολίτευση μιλά για πραξικόπημα. Και οι δύο πλευρές επικαλούνται το Σύνταγμα. Το ίδιο ακριβώς Σύνταγμα. Μια αξιοθαύμαστη σύμπτωση, αν αναλογιστεί κανείς πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται την εφαρμογή του.

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας δεν είναι άγνωστο στις Βρυξέλλες. Είχε πρωταγωνιστήσει άλλωστε στο παρελθόν σε μια παρατεταμένη σύγκρουση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, υποστηρίζοντας ότι το πολωνικό Σύνταγμα υπερίσχυε του ευρωπαϊκού δικαίου. Μια θέση που οι Βρυξέλλες αντιμετώπισαν περίπου ως ανταρσία. Διότι, όπως φαίνεται, η εθνική κυριαρχία είναι απολύτως σεβαστή, αρκεί να μη συγκρούεται με την ευρωπαϊκή.

Αφήνοντας, ωστόσο, κατά μέρος την πολωνική διελκυστίνδα περί συνταγματικής νομιμότητας, ανακύπτει ένα ερώτημα πολύ ευρύτερο και σαφώς πιο ενοχλητικό: ποιος έχει τελικά τον τελευταίο λόγο στη νομοθεσία ενός κυρίαρχου κράτους; Ο λαός του, μέσω των δημοκρατικά εκλεγμένων αντιπροσώπων του, ή οι ευρωπαϊκοί θεσμοί στους οποίους έχει εκχωρήσει μέρος της εξουσίας του;

2. Χωράνε είκοσι επτά δημοκρατίες σε ένα Ευρωκοινοβούλιο;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ομοσπονδιακό κράτος. Είναι μια ένωση είκοσι επτά κυρίαρχων κρατών, με διαφορετικά Συντάγματα, νομοθεσίες, κοινωνικές αντιλήψεις και πολιτικές παραδόσεις. Μια αξιοθαύμαστη ποικιλομορφία, που αποτελεί θεωρητικά τον πλούτο της ευρωπαϊκής οικογένειας, αλλά στην πράξη περιπλέκει κάπως τις οικογενειακές αποφάσεις. Ιδίως όταν δεν συμφωνούν όλα τα μέλη της για το ποιος έχει τον τελευταίο λόγο.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ θεσπίζουν από κοινού κανόνες που δεσμεύουν τα κράτη-μέλη. Οι Έλληνες, όμως, δεν εκλέγουν τους Φινλανδούς ή τους Πορτογάλους ευρωβουλευτές, παρότι οι απόψεις των τελευταίων επηρεάζουν και την ελληνική πραγματικότητα μέσω τις ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Ας υποθέσουμε ότι μια ευρωπαϊκή ρύθμιση περιορίζει ορισμένες αγροτικές καλλιέργειες. Η ελληνική κυβέρνηση αντιτίθεται, οι Έλληνες ευρωβουλευτές καταψηφίζουν και οι αγρότες διαμαρτύρονται. Αν εξασφαλιστεί η απαιτούμενη ευρωπαϊκή πλειοψηφία, η ρύθμιση μπορεί παρ' όλα αυτά να ισχύσει στην Ελλάδα. Δεν ακούγεται και πολύ δημοκρατικό εδώ που τα λέμε.

Όμως η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα, όπως και όλες οι χώρες της Ένωσης, συμμετέχει οικειοθελώς σε ένα κοινό σύστημα, όπου οι αποφάσεις δεν είναι δυνατόν να εξαρτώνται από την ομοφωνία όλων. Νομικά και καταστατικά, το επιχείρημα ευσταθεί. Πολιτικά, όμως, αναδεικνύει ένα σοβαρό έλλειμμα άμεσης δημοκρατικής λογοδοσίας, καθώς οι πολίτες καλούνται να συμμορφωθούν με αποφάσεις μιας πλειοψηφίας την οποία δεν εξέλεξαν στο σύνολό της και την οποία δεν έχουν τη δυνατότητα να αποδοκιμάσουν εκλογικά, ακόμη κι όταν οι συνέπειες των αποφάσεών της καθορίζουν την καθημερινότητά τους.

Δεν αμφισβητεί κανείς τη νομιμοποίηση των ξένων ευρωβουλευτών ως εκλεγμένων αντιπροσώπων. Εκλέγονται και αυτοί από Ευρωπαίους πολίτες με καθόλα δημοκρατικό τρόπο. Το πρόβλημα είναι κατά πόσο η εντολή που τους έδωσαν οι ψηφοφόροι της χώρας τους αρκεί για να δεσμεύει και έναν άλλο λαό, ο οποίος ενδέχεται να έχει εκφράσει την ακριβώς αντίθετη βούληση.

Και κάπως έτσι, είκοσι επτά δημοκρατίες καλούνται να λειτουργήσουν ως μία, χωρίς να έχουν συγκροτήσει ένα ενιαίο ομοσπονδιακό κράτος. Η ευρωπαϊκή συνεργασία προϋποθέτει, ασφαλώς, αμοιβαίες υποχωρήσεις. Μόνο που, όταν η βούληση ενός λαού υποχωρεί μπροστά στις αποφάσεις μιας πλειοψηφίας που δεν εξέλεξε, η συνεργασία αρχίζει να αποκτά μια μάλλον ιδιότυπη ειρωνεία.

3. Υπέγραψαν οι παππούδες μας και δεσμεύονται τα εγγόνια

Το οξύμωρο της υπόθεσης είναι ότι τα κράτη-μέλη έχουν πράγματι συναινέσει στις ευρωπαϊκές Συνθήκες που τα δεσμεύουν. Κανείς δεν τα υποχρέωσε να υπογράψουν υπό την απειλή όπλου. Τουλάχιστον όχι κυριολεκτικά.

Μόνο που οι Συνθήκες συμφωνήθηκαν από συγκεκριμένες κυβερνήσεις, σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες. Έκτοτε άλλαξαν γενιές, οικονομίες και κοινωνικές αντιλήψεις. Γνωρίσαμε το διαδίκτυο, μια χρηματοπιστωτική κρίση, μια πανδημία και την τεχνητή νοημοσύνη. Αναθεωρήσαμε σχεδόν τα πάντα, από τον τρόπο που εργαζόμαστε μέχρι τον τρόπο που ερωτευόμαστε. Γιατί να θεωρούμε αμετάβλητες τις πολιτικές επιλογές μας;

Οι πολίτες μπορεί σήμερα να επιθυμούν περισσότερη ευρωπαϊκή ενοποίηση ή λιγότερη. Μπορεί ακόμη και να έχουν αλλάξει γνώμη, μια ενοχλητική ανθρώπινη συνήθεια, την οποία η δημοκρατία θεωρητικά εξακολουθεί να επιτρέπει. Οι Συνθήκες, ασφαλώς, δεν αναθεωρούνται με κάθε κυβερνητική αλλαγή. Άλλο όμως η τήρηση συμφωνιών και άλλο η συναίνεση ως κληρονομικό καταπίστευμα. Οι παππούδες μας μπορεί να υπέγραψαν. Τα εγγόνια τους δικαιούνται να διαφωνήσουν.

4. Ή συμμορφώνεσαι ή φεύγεις. Ένα εξαιρετικά δημοκρατικό δίλημμα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θυμίζει κάτι σαν πολυκατοικία: αγοράζεις ένα διαμέρισμα και αποδέχεσαι έναν κανονισμό που μπορεί να συντάχθηκε ακόμα και πριν γεννηθεί η μάνα σου. Στην ευρωπαϊκή πολυκατοικία λοιπόν, όπως και στην πολυκατοικία που ζεις, για να αναθεωρηθεί ο κανονισμός απαιτείται η συμφωνία όλων των ιδιοκτητών. Αν οι είκοσι έξι από τους είκοσι επτά επιθυμούν μια αλλαγή και ο εικοστός έβδομος διαφωνεί, η αλλαγή δεν προχωρά. Κάπως ενδιαφέρουσα ως δημοκρατική διαδικασία.

Ένα κράτος μπορεί συνεπώς να προσπαθήσει να πείσει τους υπόλοιπους, να συνεχίσει να εφαρμόζει κανόνες με τους οποίους διαφωνεί ή να αποχωρήσει από την Ένωση. Κοινώς, αν δεν σου αρέσει ο κανονισμός, μπορείς πάντοτε να πουλήσεις το διαμέρισμά σου και να μετακομίσεις. Εξαιρετικά απλό. Αρκεί η μετακόμιση να μην αφορά εκατομμύρια ανθρώπους, μια ολόκληρη οικονομία και δεκαετίες θεσμικής ενσωμάτωσης.

5. Είναι η λαϊκή κυριαρχία εθνικισμός;

Αρκεί να αμφισβητήσει κανείς τις αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών θεσμών για να βρεθεί, σχεδόν αυτομάτως, να συγκατοικεί πολιτικά με τους εθνικιστές. Λες και η λαϊκή κυριαρχία προϋποθέτει νοσταλγία για συρματοπλέγματα και στρατιωτικές παρελάσεις.

Ένας πολίτης μπορεί να υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ευρωπαϊκή συνεργασία, αλλά να επιθυμεί οι αποφάσεις για την προστασία των εργαζομένων, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις αγροτικές επιδοτήσεις ή τις ενεργειακές εναλλακτικές να λαμβάνονται κυρίως από το εθνικό κοινοβούλιο.

Ασφαλώς, η εθνική κυριαρχία δεν αποτελεί συγχωροχάρτι για κυβερνήσεις που περιστέλλουν δικαιώματα ή χειραγωγούν τη Δικαιοσύνη. Αλλά ούτε οι ευρωπαϊκοί θεσμοί διαθέτουν το αλάθητο επειδή επικαλούνται τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Θα ήταν παράδοξο να εξαιρούνται από το δικαίωμα των πολιτών να αμφισβητούν την εξουσία μόνο και μόνο επειδή εδρεύουν στις Βρυξέλλες. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι στις Βρυξέλλες βρέθηκαν και μέλη της Χρυσής Αυγής κι άλλων σκοταδιστικών παρατάξεων. Και ψήφιζαν. Μαζί με τον Γεωργούλη, την Εύα Καϊλή και τον Ζαγοράκη. Μιλάμε για σοφούς, όχι παίξε γέλασε.

6. Ποιος είναι τελικά ο κυρίαρχος;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδομήθηκε πάνω στην ιδέα ότι είκοσι επτά κράτη μπορούν να συνυπάρχουν κάτω από μια κοινή πολιτική και οικονομική στέγη, χωρίς να αποτελούν ομοσπονδιακό κράτος. Ένα εγχείρημα very risky, αν αναλογιστεί κανείς πόσο δύσκολα συμφωνούν ακόμη και τρεις ένοικοι μιας πολυκατοικίας για τη θέρμανση.

Όσο διευρύνεται η εξουσία των ευρωπαϊκών θεσμών, τόσο πιο επίμονο γίνεται το ερώτημα ποιος την ελέγχει και ποιος μπορεί να την περιορίσει. Η απάντηση ότι όλα προβλέπονται από τις Συνθήκες ακούγεται καθησυχαστική, αλλά πολιτικά είναι μάλλον ανεπαρκής. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην τήρηση διαδικασιών. Προϋποθέτει και τη δυνατότητα των πολιτών να αναθεωρούν τις επιλογές που καθορίζουν τη ζωή τους.

Αν η Ευρώπη φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε κάτι περισσότερο από μια ένωση κρατών, οφείλει να δείξει πώς οι πολίτες μπορούν να επηρεάζουν ουσιαστικά την εξουσία που ασκείται στο όνομά τους. Όχι μόνο όταν οι λαοί συμφωνούν μαζί της. Κυρίως όταν διαφωνούν.

Μακάρι μανούλα να ζήσεις όσο το στεγαστικό μου.

Κάποτε ευχόμασταν να πεθάνουν οι 90χρονοι γονείς μας, να κληρονομήσουμε επιτέλους το σπίτι στα 60 μας και να το ανακαινίσουμε όπως γουστάρουμε ή να το πουλήσουμε και να το κάνουμε προκαταβολή για τη μονοκατοικία στο Ζούμπερι που πάντα ονειρευόμασταν.

Σήμερα, αν η μάνα μας βήξει δύο φορές, κλείνουμε κατευθείαν ραντεβού για μαγνητική πνευμόνων. Καλύτερα 50 ευρώ συμμετοχή από το να πρέπει να πληρώσουμε τη ΔΕΗ.

Η κρίση μάς βρήκε κάπου στα τριάντα πέντε. Και μας άφησε στα πενήντα με μισθό 850 ευρώ, άντε πες χίλια, στεγαστικό ή ενοίκιο, παιδιά, πιθανώς ένα διαζύγιο και μια διατροφή που καταπίνει τον μισό μισθό πριν προλάβουμε να τον μυρίσουμε. Η μαμά, από την άλλη, στα ογδόντα της, με κύρια και επικουρική, έχει καταλήξει ο βασικός χρηματοδότης του νοικοκυριού. Παλιά μας έλεγε να βρούμε καμιά δουλειά και να φύγουμε από το πατρικό. Τώρα, αν φύγουμε, ποιος θα αναλάβει το e-banking; Δεν τα βγάζει ούτε και η μάνα πέρα με την ψηφιακή διακυβέρνηση. Χρειάζεται γραμματέα και λογιστή, εκτός από καθαρίστρια, σοφέρ και κάποιον να κουβαλάει τα ψώνια.

Τώρα αν εσύ είσαι άνεργη πενηντάρα με πέντε χιλιάρικα ετήσιο εισόδημα από ενοίκια και επτά χιλιάρικα σε δόσεις δανείων, μη στενοχωριέσαι. Έρχεται η Εφορία, σου προσθέτει τις δόσεις και τον αέρα που αναπνέεις για τεκμήρια και ανακαλύπτεις ότι είσαι πλούσια. Εσύ ψάχνεις ψιλά στις τσέπες των περσινών μπουφάν, αλλά στα χαρτιά είσαι η Μαρία Αντουανέτα. Φάε παντεσπάνι, μωρή. Και πλήρωσε και τον φόρο σου.

Δεν είναι, λοιπόν, περίεργο που τελευταία ακούμε όλο και πιο συχνά μακάβριες ιστορίες για ανθρώπους που αποκρύπτουν τον θάνατο των γονιών τους, είτε επειδή δεν έχουν να πληρώσουν την κηδεία είτε επειδή χρειάζονται τη σύνταξη. Ίσως και την περίθαλψη. Ανασφάλιστος στα 50 και στα 60 χωρίς ή με χαμηλό εισόδημα μόνο για ντεπόν σε παίρνει.

Προσωπικά, εξετάζω σοβαρά την πλαστική χειρουργική. Όχι για να δείχνω νεότερη. Τι να την κάνω τη νεότητα; Να βγω στα μπαρ να πληρώνω την μπύρα άνευ λες κι είναι ουισκάρα του 2004; Άντε καλέ! Εγώ θέλω να δείχνω τριάντα χρόνια μεγαλύτερη. Να γίνω ίδια η μάνα μου στη φωτογραφία της ταυτότητας. Ρυτίδες, προγούλι, σακούλες, όλο το πακέτο. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρω πώς διάολο θα κοντύνω δεκαπέντε εκατοστά. Αλλιώς, φουλ μέσα στην μπίζνα θα ήμουν κι εγώ. Έχω και κήπο, μάλιστα, με κλειστή πίσω αυλή. Από υποδομές είμαι πλήρως εξοπλισμένη.

Μέχρι τότε, μανούλα μου, να προσέχεις. Να τρως, να κοιμάσαι, να παίρνεις τις βιταμίνες σου και μην ακούσω τίποτα χαζομάρες του τύπου «εγώ έζησα τη ζωή μου».

Κι εμείς τι θα ζήσουμε, χρυσή μου;

Με 850 ευρώ και κυμαινόμενο επιτόκιο;

Κάτσε στ' αυγά σου και πιες το ασβέστιό σου. Έχουμε ΕΝΦΙΑ τον Μάρτιο.

Και Α και Ου και ο φασίστας είναι αλλού

Η συντηρητική Δεξιά εξακολουθεί να κυνηγάει κομμουνιστές, την ώρα που η ακροδεξιά τής χτυπάει φιλικά την πλάτη.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης, σε μια έκρηξη νεανικού ενθουσιασμού, ανασύρει από τη ναφθαλίνη τα φοιτητικά συνθήματα της γαλάζιας παράταξης. Μαζί τους και την ακούραστη αντικομμουνιστική του υστερία, η οποία παραμένει αξιοθαύμαστα ακμαία, σε αντίθεση με αρκετά από τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας.

Ο κομμουνισμός, βλέπετε, θεωρείται ακόμα η βασική απειλή του δυτικού πολιτισμού από τα αρτηριοσκληρωτικά μυαλά. Μπορεί να κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, να πέρασαν τρεισήμισι δεκαετίες, να άλλαξαν κυβερνήσεις, νομίσματα, τεχνολογίες και τρεις γενιές κινητών τηλεφώνων, αλλά ο κόκκινος κίνδυνος παραμένει. Αθάνατος. Σαν σταρ του σινεμά αποτυπωμένος για πάντα στο σελουλόιντ.

Αρκετά δυτικότερα από τη βλαχοβαλκάνια Αδωνική Ελλάδα, η γαλλική κυβέρνηση, αφού διαπίστωσε ότι η κοινωνική ειρήνη δεν χωράει στον κρατικό προϋπολογισμό, αποφάσισε να κατεβάσει τον στρατό στους δρόμους για να αποκαταστήσει την τάξη και την ασφάλεια των μεγάλων οίκων μόδας. Ο πρωθυπουργός της χώρας δεν παρέλειψε να κατηγορήσει την ακροαριστερά για τα φαινόμενα βίας στους δρόμους της Γαλλίας. Γιατί, είπαμε, η Αριστερά ευθύνεται για όλα τα δεινά που υφίστανται οι έχοντες. Και οι πλεμπαίοι, που για κάποιον λόγο αντιμετωπίζονται ως πολίτες 28ης διαλογής.

Όταν, λοιπόν, οι συντηρητικές κυβερνήσεις δεν μπορούν να εξασφαλίσουν κοινωνική γαλήνη, στέλνουν τα τανκς, τα οποία, σύμφωνα με τα blue-black αφηγήματα, δεν αφήνουν νεκρούς στο διάβα τους, παρά μόνο στραπατσαρισμένες καγκελόπορτες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Στο μεταξύ, στη Γερμανία, το AfD ανεβαίνει και η ακροδεξιά αποκτά ολοένα πιο άνετη θέση στο πολιτικό σαλόνι, με τις ευλογίες πολλών επιχειρηματιών και πολιτικών προϊσταμένων. Επικεφαλής του AfD είναι η Άλις Βάιντελ, η οποία ζει με τη σύντροφό της και μεγαλώνουν μαζί δύο παιδιά, ενώ το κόμμα της εξακολουθεί να εξυμνεί την παραδοσιακή οικογένεια και να πολεμά τα δικαιώματα των ομόφυλων ζευγαριών. Ο Ίλον Μασκ, για κάποιον λόγο, τη γουστάρει κάργα την τύπισσα αυτή, κι ας σιχαίνεται τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Προφανώς δεν έχει να κάνει με ιδεολογία η ταύτισή του με το νεοναζιστικό κόμμα, αλλά με συμφέροντα. Θα έχει διαβάσει ίσως για το πώς δημιουργήθηκαν οι κολοσσοί Bosch, Volkswagen και Hugo Boss με την άνοδο του Χίτλερ στη γερμανική καγκελαρία.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Ντόναλντ Τραμπ σιγοντάρει τον Μασκ και παρέα έχουν αναλάβει να αποδείξουν ότι η πολιτική και η τεχνολογία μπορούν να συναντηθούν σε ένα κοινό όραμα: περισσότερη εξουσία για τους ισχυρούς και λιγότερη ενόχληση από τους υπόλοιπους.

Δεν γνωρίζω τι κάνουν τα βράδια. Πιθανολογώ ότι φοράνε λευκές κουκούλες και αυτοϊκανοποιούνται μπροστά από γιγαντοοθόνες που προβάλλουν τα πεπραγμένα της Κου Κλουξ Κλαν.

Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στους Ευρωπαίους συντηρητικούς, που εξακολουθούν να βλέπουν πίσω από κάθε διαδήλωση έναν επίδοξο Λένιν.

Ίσως επειδή ο Λένιν είναι νεκρός και συνεπώς αρκετά ασφαλής ως εχθρός. Ενώ οι πολιτικοί τους γείτονες, λίγο δεξιότερα, είναι ολοζώντανοι, διαθέτουν ψηφοφόρους και ενίοτε προσφέρονται για συνεργασίες.

Άλλωστε, γιατί να φοβηθείς κάποιον που μισεί περίπου τους ίδιους ανθρώπους με σένα;

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η συντηρητική Δεξιά δεν βλέπει τον φασισμό να πλησιάζει. Είναι ότι ένα μέρος της εξακολουθεί να πιστεύει πως, όταν φτάσει, θα χτυπήσει πρώτα την πόρτα των κομμουνιστών. Και ότι μετά θα φύγει ευγενικά, χωρίς να ζητήσει τα κλειδιά.

Μάλλον είναι ανιστόρητοι οι άνθρωποι. Ή απλώς δεν θυμούνται ποιος άνοιξε την πόρτα στον Χίτλερ στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης

Ο ένοχος έχει μια γκαρσονιέρα. Ή πώς η ευθύνη της στεγαστικής πολιτικής κατέληξε στον κύριο Γιώργο από τα Πατήσια.

 

Ο εχθρός της διπλανής πόρτας

Κατεβαίνουμε στους δρόμους — οι Ευρωπαίοι εννοώ, διότι εμείς οι Έλληνες καταπίνουμε αμάσητο ό,τι μας σερβίρουν, αρκεί να συνοδεύεται από την κατάλληλη ποσότητα σανού — απαιτώντας πλαφόν στα ενοίκια. Οριζόντιο, καθολικό και αδιάκριτο. Τόσο για τον επενδυτικό κολοσσό με τα εκατοντάδες ακίνητα όσο και για τη συνταξιούχο που νοικιάζει το πατρικό της προκειμένου να συμπληρώσει τα εξακόσια ευρώ της σύνταξής της. Μικρή σημασία έχει ποιος θα πληγεί, αρκεί να βρεθεί κάποιος να πληρώσει το μάρμαρο, σπασμένο ή μη. Αρκεί να λυθεί το δικό μας, το απολύτως ανθρώπινο, ξαναλέω, αλλά απολύτως υποκειμενικό πρόβλημα.

Περιέργως, δεν επιδεικνύουμε την ίδια επαναστατική ζέση απαιτώντας πλαφόν στα υπόλοιπα αγαθά που κατοικοεδρεύουν στη βάση της περίφημης πυραμίδας του Μάσλοου. Στη φέτα, στο γάλα, στο ψωμί, στα φρούτα. Ούτε στη βενζίνη, στο πετρέλαιο θέρμανσης, στο ηλεκτρικό ρεύμα ή στο φυσικό αέριο που στην τελική οι τιμές αυτών των αγαθών είναι που καθορίζουν και ολόκληρη την οικονομία και ελέγχονται από ένα καρτέλ μερικών δισεκατομμυριούχων παγκοσμίως.

Γιατί άραγε; Η στέγαση είναι κοινωνικό αγαθό, αλλά η σίτιση πολυτέλεια; Το ενοίκιο πρέπει να προσαρμοστεί στον μισθό μας, αλλά το γάλα μπορεί να συνεχίσει την ανεξέλεγκτη αναρρίχησή του στα χρηματιστηριακά ύψη της φιλελεύθερης παράνοιας;

Και, το κυριότερο, γιατί επιλέγουμε να απαιτήσουμε θυσίες από μια κατηγορία στην οποία συνυπάρχουν μικρομεσαίοι πολίτες και μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα, αντί να διεκδικούμε με την ίδια επιμονή παρεμβάσεις σε αγορές που κυριαρχούνται από ισχυρούς ομίλους;

Δεν ισχυρίζομαι ότι κάθε πλαφόν αποτελεί αυτομάτως αποτελεσματική οικονομική πολιτική. Ισχυρίζομαι ότι η επιλεκτικότητα της αγανάκτησής μας είναι αποκαλυπτική.

Μάθαμε για κάποιο περίεργο λόγο ή όχι και τόσο, γιατί είναι πανάρχαιο το ρητό διαίρει και βασίλευε, να αναζητούμε τον υπαίτιο της δυσπραγίας μας στην απέναντι πολυκατοικία. Ο ενοικιαστής εναντίον του ιδιοκτήτη, ο εργαζόμενος του ιδιωτικού τομέα εναντίον του δημοσίου, ο συνταξιούχος εναντίον του νέου, ο μικροεπαγγελματίας εναντίον του μισθωτού. Μια κοινωνία σε διαρκή εμφύλιο μικροσυμφερόντων, όπου ο καθένας διεκδικεί λίγη ανακούφιση από την τσέπη του διπλανού του.

Στο μεταξύ, η πραγματική οικονομική εξουσία παρακολουθεί αυτή την ιδιότυπη κοκορομαχία από την άνεση των θεωρείων της τσιμπολογώντας μπελούγκα συνοδεία Dom Pérignon.

Κι εμείς, αντί να απαιτούμε αξιοπρεπείς μισθούς, αποτελεσματικούς ελέγχους στην αγορά, περιορισμό της αισχροκέρδειας και μια στοιχειωδώς σοβαρή κοινωνική πολιτική, τσακωνόμαστε για το ποιος από τους δύο θα μείνει με λιγότερα στο τέλος του μήνα.

Κάπως έτσι καταλήξαμε να διεκδικούμε κοινωνική δικαιοσύνη όχι από εκείνους που ασκούν οικονομική πολιτική, αλλά από εκείνους που υφίστανται τις συνέπειές της. Και να αποκαλούμε αυτή την ιδεολογική σύγχυση κοινωνικό αγώνα.

Ολίγον από σοσιαλισμό, παρακαλώ. Αλλά χωρίς φόρους.

Και σαν να μην έφτανε αυτή η ιδεολογική ακροβασία, υπάρχει και μια δεύτερη, ακόμη πιο χαριτωμένη. Δεν γίνεται να ψηφίζουμε φιλελεύθερες κυβερνήσεις, να αποθεώνουμε την αγορά ως υπέρτατο ρυθμιστή της οικονομίας και, μόλις φτάσει ο λογαριασμός, να αναζητούμε εναγωνίως τον πλησιέστερο μικροαστό για να του επιβάλουμε τον σοσιαλισμό. Και μάλιστα έναν σοσιαλισμό ιδιωτικής χρηματοδότησης.

Οι ίδιοι άνθρωποι που απαιτούν κρατική παρέμβαση στα ενοίκια ζητούν ταυτόχρονα μείωση της φορολογίας. Θέλουν ένα κράτος αρκετά ισχυρό ώστε να ρυθμίζει την αγορά, να επιδοτεί τη στέγαση και να εγγυάται την κοινωνική προστασία, αλλά αρκετά διακριτικό ώστε να μην τους στέλνει τον λογαριασμό.

Ολίγον από σοσιαλισμό στις δαπάνες, ολίγον από φιλελευθερισμό στα έσοδα. Ένα οικονομικό σύστημα à la carte, με κοινωνικό κράτος σκανδιναβικών προδιαγραφών και φορολογικές υποχρεώσεις φορολογικού παραδείσου.

Δεν είναι, ασφαλώς, αντιφατικό να διεκδικεί κανείς δικαιότερη φορολογία και ισχυρό κοινωνικό κράτος. Αντιφατικό είναι να απαιτεί διαρκώς περισσότερες δημόσιες παροχές χωρίς να ενδιαφέρεται για το πώς χρηματοδοτούνται, ποιος επιβαρύνεται και ποιο οικονομικό μοντέλο τελικά υπερασπίζεται.

Και εδώ ακριβώς θα περίμενε κανείς από την Αριστερά να αναλάβει τον ιστορικό της ρόλο.

Να εξηγήσει στον εξουθενωμένο από την ακρίβεια πολίτη τι σημαίνει ελεύθερη οικονομία, τι σημαίνει σοσιαλιστική οργάνωση, ποια είναι η λειτουργία της φορολογίας, πώς αναδιανέμεται ο πλούτος και γιατί η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να χρηματοδοτείται από το δυάρι του γείτονα.

Να του προσφέρει, δηλαδή, πολιτική παιδεία αντί για συνθήματα εκτόνωσης.

Αντ' αυτού, συχνά προτιμά να σιγοντάρει κάθε έκρηξη δυσαρέσκειας, ανεξαρτήτως του αν τα αιτήματα συγκροτούν μια συνεκτική οικονομική πρόταση. Αρκεί η αγανάκτηση να μετατραπεί σε αντικυβερνητικό ρεύμα. Η ανατροπή μιας κυβέρνησης γίνεται αυτοσκοπός και η επίλυση του προβλήματος μπορεί να περιμένει μέχρι την επόμενη προεκλογική περίοδο.

Μόνο που η υπόθαλψη της οργής, χωρίς κατεύθυνση, γνώση και εφαρμόσιμες προτάσεις, δεν είναι κοινωνική χειραφέτηση. Είναι εκλογική επένδυση πάνω στην απόγνωση. Και συχνά οδηγεί σε εφιαλτικά πολιτικά σενάρια.

Ο ρόλος της Αριστεράς δεν είναι να πείσει τον φτωχό ότι για τη φτώχεια του ευθύνεται ο ελάχιστα λιγότερο φτωχός. Είναι να του εξηγήσει γιατί είναι και οι δύο φτωχοί.

Και ποιος θα πληρώσει τελικά το μάρμαρο;

Ασφαλώς η στέγη αποτελεί θεμελιώδη κοινωνική ανάγκη. Αυτό, όμως, καθιστά υπεύθυνο πρωτίστως το κράτος, όχι τον συνταξιούχο που συμπληρώνει τη σύνταξή του με ένα νοίκι.

Χρειάζονται ουσιαστικές επιδοτήσεις ενοικίου, δημόσια στεγαστική πολιτική και αξιοπρεπείς φοιτητικές εστίες, καθαρές, σύγχρονες, με υποδομές και κόστος διαμονής έως 200 ευρώ. Όχι ετοιμόρροπα καταλύματα όπου η μούχλα έχει αποκτήσει περισσότερα δικαιώματα από τους φοιτητές.

Και, κυρίως, χρειάζονται μισθοί με τους οποίους να μπορεί κανείς να ζήσει. Διότι με 800 και 1.000 ευρώ τον μήνα δεν ζεις. Απλώς μεταθέτεις τις ανάγκες σου στον επόμενο μήνα, ελπίζοντας ότι κάποτε θα περισσέψει κάτι και για τη ζωή.

Εν κατακλείδι, η στεγαστική κρίση δεν θα λυθεί δαιμονοποιώντας συλλήβδην τους ιδιοκτήτες, ούτε συγχέοντας τον κάτοχο μιας κληρονομημένης γκαρσονιέρας με έναν όμιλο διαχείρισης ακινήτων.

Αν, πάλι, το κράτος αδυνατεί να ασκήσει κοινωνική πολιτική, ας καταργήσει το αρμόδιο υπουργείο κι ας αναθέσει τις αρμοδιότητές του στον κύριο Γιώργο από τα Πατήσια.

Η λογοκρισία αναβαθμίστηκε. Αποδεχτείτε τους νέους όρους χρήσης

1. Ο Μεγάλος Αδελφός ενδιαφέρεται για την ασφάλειά μας

Ο Μεγάλος Αδελφός μάς αγαπάει. Είναι φίλος μας. Κάτι σαν τους Γερμανούς στην Κατοχή. Άλλωστε, η καταπίεση υπήρξε ανέκαθεν μια παρεξηγημένη μορφή ενδιαφέροντος. Ο Μεγάλος Αδελφός αγρυπνά για την ασφάλειά μας, φροντίζει για την ψυχική μας γαλήνη και, προκειμένου να μας προστατεύσει, είναι διατεθειμένος να μας απαλλάξει ακόμη και από την ελευθερία της έκφρασης και τον ενοχλητικό κόπο της κριτικής σκέψης.

Από τις 16 Δεκεμβρίου, το Blogger της Goρogle αλλάζει τους όρους περιεχομένου του, βάζοντας στο στόχαστρο την παραπληροφόρηση, την παρενόχληση, τη ρητορική μίσους και την προώθηση βίαιων οργανώσεων. Και μέχρι εδώ, ποιος λογικός άνθρωπος διαφωνεί; Ο Βολταίρος, όσο κι αν τον έχουμε ταλαιπωρήσει με τις κατά καιρούς ερμηνείες μας, δύσκολα θα αναγνώριζε στη διακίνηση υλικού παιδικής πορνογραφίας, στις απειλές ή στην υποκίνηση σε βία κάποια υψηλή κατάκτηση του Διαφωτισμού. Η ελευθερία του λόγου δεν αποτέλεσε ποτέ συγχωροχάρτι για σοβαρά ποινικά αδικήματα εξάλλου.

Οι δημοκρατικές κατακτήσεις όμως, δεν κινδυνεύουν μόνο από εκείνους που τους επιτίθενται κραδαίνοντας τσεκούρια. Κινδυνεύουν και από εκείνους που προσφέρονται ευγενικά να τις συνοδεύσουν μέχρι την έξοδο, για την ασφάλειά τους.

Ενίοτε κινδυνεύουν περισσότερο από τους αυτόκλητους προστάτες τους. Ιδίως όταν ο προστάτης αποφασίζει μόνος του τι απαγορεύεται, τι επιτρέπεται και πότε η ελευθερία μας χρειάζεται λίγη ξεκούραση. Για το καλό της, πάντοτε.

2. Η αρχή της αμφισβήτησης δεν χωρά σε πιστοποιητικά αλήθειας 

Ποιος χαράσσει, λοιπόν, τα όρια; Η διάκριση της παραπληροφόρησης από την αιρετική άποψη, την επιστημονική αμφισβήτηση ή την απλή ανθρώπινη βλακεία προϋποθέτει κάποιον που θα αναλάβει τον ρόλο του κριτή. Κάποιον που θα αποφασίζει, με τα δικά του κριτήρια, ποια θέση είναι συνωμοσιολογική, επικίνδυνη ή κοινωνικά επιβλαβής. Έναν μικρό Θεό με λίγα λόγια, απλά με καλύτερο λογισμικό από το Βατικανό που θα μπορεί να διαγράφει ιστορίες και ανθρώπους από την ψηφιακή δημιουργία με το πάτημα ενός κουμπιού.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, τα εμβόλια. Ένα από τα πλέον διχαστικά και πολωτικά ζητήματα που γνώρισε μέχρι στιγμής ο 21ος αιώνας, σε παγκόσμια κλίμακα. Ένας Σουηδός επιστήμονας που διατυπώνει τεκμηριωμένες ενστάσεις για ένα συγκεκριμένο φαρμακευτικό σκεύασμα δεν μπορεί να εξισώνεται με τον Τσέχο φιλόλογο που αμφισβητεί την υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού, ούτε βεβαίως με τον γραφικό τσομπάνη από τα Γκράβαρα που αναζητά εναγωνίως τα μικροτΖίπ μέσα στη σύριγγα. Καταρχάς, δεν διαθέτουν όλοι την ίδια επιστημονική κατάρτιση. Κυρίως, όμως, προσεγγίζουν το ζήτημα από τρεις εντελώς διαφορετικές αφετηρίες, ακόμη κι αν οι διαδρομές τους συναντώνται κάπου στην ευρύτερη ζώνη της αμφισβήτησης. Είναι, όμως, δουλειά μιας ιδιωτικής εταιρείας να αποφασίζει ποιος από τους τρεις δικαιούται να καταθέτει την άποψή του και σε ποιο μέσο;

Ακόμη και η ανοησία αποτελεί μέρος της ελευθερίας του λόγου. Το δικαίωμα να λες μια παπαριά δεν συνεπάγεται υποχρέωση των υπολοίπων να την αποδεχθούν. Μπορούν να την αντικρούσουν, να τη γελοιοποιήσουν, να την αποδομήσουν. Να της αφιερώσουν, αν έχουν όρεξη, ακόμη και ολόκληρη επιστημονική διατριβή. Ευτυχώς, η βλακεία δεν είναι ακόμη ποινικό αδίκημα. Θα αντιμετωπίζαμε σοβαρό πρόβλημα υπερπληθυσμού στις φυλακές. Η απάντηση στον παραλογισμό δεν μπορεί όμως να είναι η απαγόρευσή του.

Η αλήθεια, άλλωστε, παραμένει συχνά αντικείμενο αντιπαράθεσης, ακόμη και δικαστικής. Όταν, φέρ' ειπείν, μια εφημερίδα δημοσιεύει μια καταγγελία εναντίον κάποιου δημόσιου προσώπου και εκείνο την αρνείται, η αναδημοσίευση της είδησης μπορεί να χαρακτηριστεί ενημέρωση ή παραπληροφόρηση, ανάλογα με το ποιος αναλαμβάνει να την κρίνει. Θα περιμένουμε την τελεσίδικη δικαστική απόφαση για να σχολιάσουμε την επικαιρότητα; Ωραία πληροφόρηση. Αποτελεσματική και έγκαιρη. Θα δημοσιεύουμε τα νέα όταν θα έχουν γίνει Ιστορία.

Η επιστημονική γνώση δεν προχώρησε ποτέ με την απαγόρευση της αμφισβήτησης, ούτε η δημοσιογραφία υπάρχει για να επικυρώνει τις επίσημες ανακοινώσεις και να παπαγαλίζει δελτία τύπου. Η αλήθεια δεν πρέπει να μετατραπεί σε εταιρικό πιστοποιητικό καταλληλότητας, με σφραγίδα, υπογραφή και αριθμό πρωτοκόλλου. Να στέκεται στην ουρά, κρατώντας έναν φάκελο με τα δικαιολογητικά της, περιμένοντας από κάποιον υπάλληλο να της χορηγήσει άδεια κυκλοφορίας.

3. Ο δικαστής φοράει πλέον εταιρικό καρτελάκι

Η ιδιωτικοποίηση της εξουσίας επί του δημόσιου λόγου είναι μια ακόμη κατάκτηση της σύγχρονης επιχειρηματικότητας. Η Δικαιοσύνη, άλλωστε, γιατί να μείνει έξω από την ελεύθερη αγορά;

Αν γράψω κάτι αιχμηρό για έναν υπουργό, έναν πολιτικό ή οποιοδήποτε δημόσιο πρόσωπο, ενδεχομένως κάτι που μπορεί να παρεξηγηθεί, όχι πάντα από κακή πρόθεση, και εκείνο θεωρήσει ότι το συκοφαντώ, υπάρχουν νόμοι, δικαστήρια και διαδικασίες για να διεκδικήσει ο θιγόμενος το δίκιο του. Μπορεί να κληθώ να λογοδοτήσω, αλλά έχω και το δικαίωμα της υπεράσπισής μου. Ο δικαστής, τουλάχιστον, δεν είναι υπάλληλος μιας εταιρείας, τα συμφέροντα της οποίας ενδέχεται να εξυπηρετεί το πολιτικό πρόσωπο που επικρίνω. Και δεν είναι δα και πρωτοφανές να συμπίπτουν τα συμφέροντα μιας πολυεθνικής με εκείνα της πολιτικής εξουσίας. 

Στο Blogger, αντιθέτως, η εταιρεία διατηρεί τη δυνατότητα να αξιολογήσει μια καταγγελία και να επιβάλει κυρώσεις που φτάνουν μέχρι τη διαγραφή ολόκληρου ιστολογίου ή την απενεργοποίηση πρόσβασης στον λογαριασμό της Google. Μπορείς, βεβαίως, να πατήσεις το κουμπί «Υποβολή ένστασης». Είναι λίγο σαν να καταθέτεις προσφυγή σε ένα πηγάδι και να περιμένεις να σου απαντήσει ο αντίλαλος. Η αναμέτρηση ενός μεμονωμένου χρήστη με έναν απρόσωπο εταιρικό μηχανισμό είναι εκ των προτέρων άνιση. Παραμένουν τα ζητήματα του πού μπορεί να απευθυνθεί, με ποιον να συνομιλήσει, ποιος θα του εξηγήσει την απόφαση και ποιος εγγυάται ότι η ένστασή του θα εξεταστεί ουσιαστικά. 

Δεν πρόκειται, ασφαλώς, για κρατική λογοκρισία με τη στενή νομική έννοια. Πρόκειται όμως για μια ιδιωτική εξουσία με ολοένα μεγαλύτερη δυνατότητα να καθορίζει ποιος ακούγεται και ποιος εξαφανίζεται από τον δημόσιο διάλογο.

Επί αιώνες αγωνιστήκαμε να περιορίσουμε την αυθαιρεσία της κρατικής εξουσίας πάνω στην έκφραση. Θα ήταν ιστορικά ειρωνικό να παραχωρήσουμε αμαχητί την αντίστοιχη εξουσία σε μια χούφτα πολυεθνικές.

Το διαδίκτυο δεν αποτελεί πλέον την ιδιωτική αυλή πέντε επιχειρηματιών. Έγινε η πλατεία, η αγορά, το καφενείο και το βήμα μιας κοινωνίας που μετακόμισε, σχεδόν χωρίς να το καταλάβει, πίσω από μια οθόνη.  Έχει εξελιχθεί σε βασική υποδομή της κοινωνικής, επαγγελματικής και πολιτικής ζωής. Και η ιδιοκτησία μιας πλατφόρμας δεν μπορεί να λειτουργεί ως λευκή επιταγή για την ανεξέλεγκτη περιστολή θεμελιωδών ελευθεριών.

4. Πόση μπογιά χρειάζεται για να γίνεις τρομοκράτης;

Εξίσου προβληματική είναι η απαγόρευση προώθησης βίαιων μη κρατικών οργανώσεων και των ιδεολογιών τους. 

Η Ιστορία βρίθει επικίνδυνων ανθρώπων που είχαν την κακή συνήθεια να διεκδικούν δικαιώματα προτού τους επιτραπεί.

Ποιος καθορίζει λοιπόν τι συνιστά βίαιη οργάνωση; 

Ο Ρουβίκωνας, ας πούμε, με τα τρικάκια, τις παρεμβάσεις και τις μπογιές, είναι βίαιη οργάνωση ή συλλογικότητα πολιτικού ακτιβισμού; Η PETA, με τις συχνά προκλητικές διαμαρτυρίες της, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την ταξινόμηση. Διότι η πολιτική ανυπακοή δεν κυκλοφορεί πάντοτε με ταμπελάκι που να διευκρινίζει αν πρόκειται για ακτιβισμό, παραβατικότητα ή βία. 

Τα περισσότερα κινήματα που διεκδίκησαν κοινωνικά δικαιώματα και ελευθερίες δεν το έκαναν με σαρντονέ έξω από τα κοινοβούλια. Οι σουφραζέτες, με τις εμπρηστικές και άλλες δυναμικές ενέργειές τους, δεν αποκλείεται σήμερα να φιγουράριζαν σε κάποια λίστα επικίνδυνων οργανώσεων. Η υστεροφημία τους, ευτυχώς, δεν χρειάστηκε να περάσει από έλεγχο περιεχομένου.  Κι αν οι φοιτητές της δεκαετίας του ’60 έπρεπε να περάσουν τις αντιπολεμικές τους ιδέες από τα φίλτρα των σημερινών κανονισμών περιεχομένου της Google, αναρωτιέμαι πόσες από τις φωνές εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ θα είχαν καταφέρει να ακουστούν. Ίσως ακόμα οι Αμερικανοί να πολεμούσαν τους Βιετκόνγκ.

Και για να το ξεκαθαρίσουμε, δεν χρειάζεται να επικροτούμε τις πρακτικές καμίας οργάνωσης για να υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα να συζητούνται οι θέσεις της.

Αν μια συλλογικότητα χαρακτηριστεί –από ποιον;– τελικά βίαιη, η δημοσίευση μιας ανακοίνωσής της συνιστά ενημέρωση ή προπαγάνδα; Και αν η ιδεολογία της απαγορεύεται επίσης, ο περιορισμός δεν αφορά πλέον μόνο τις πράξεις, αλλά επεκτείνεται στην αστυνόμευση των ιδεών.

Παρεμπιπτόντως, γιατί η συγκεκριμένη διάταξη αναφέρεται σε μη κρατικές βίαιες οργανώσεις; Μήπως η βία εξαγνίζεται όταν φοράει στολή, χαιρετά τη σημαία και εκτελεί υπηρεσία;

5. Η ελευθερία λόγου δεν είναι διαγωνισμός συμπάθειας

Ας είμαστε σαφείς: το να υπερασπίζεσαι το δικαίωμα κάποιου να εκφράζεται δεν σημαίνει ότι συμμερίζεσαι τις απόψεις του. Μπορώ να θεωρώ την άρνηση του Ολοκαυτώματος ιστορικά αστήρικτη και ηθικά αποκρουστική, χωρίς να επικροτώ την ποινικοποίησή της. Η Ιστορία δεν χρειάζεται εισαγγελέα για να αποδείξει ότι συνέβη. Ούτε κινδυνεύει να εξαφανιστεί επειδή ένας ηλίθιος αποφάσισε να διαφωνήσει μαζί της. Άλλο, όμως, η έκφραση μιας απεχθούς πεποίθησης και άλλο οι απειλές ή η υποκίνηση σε βία.

Ακριβώς γι' αυτό απαιτούνται σαφή κριτήρια, αναλογικότητα και θεσμικές εγγυήσεις. Δεν μπορούμε να στοιβάζουμε το ψευδές, το προσβλητικό, το ανόητο και το εγκληματικό στο ίδιο καλάθι, ελπίζοντας ότι κάποιος απρόσωπος εταιρικός μηχανισμός θα ξεχωρίσει τα αυγά από τις χειροβομβίδες.

Το πραγματικό μέτρο της ελευθερίας δεν είναι πόσο πρόθυμα επιτρέπουμε στους άλλους να συμφωνούν μαζί μας. Είναι πόση ελευθερία αναγνωρίζουμε σε εκείνους των οποίων οι απόψεις μάς προκαλούν αποστροφή.

Διαφορετικά δεν υπερασπιζόμαστε την ελευθερία της έκφρασης. Υπερασπιζόμαστε την ελευθερία της συμφωνίας.

6. Είμαι καλά, πολύ καλά, για σας το ίδιο επιθυμώ

Υπάρχει, τέλος, μια μορφή λογοκρισίας που δεν χρειάζεται απαγορεύσεις, διαγραφές ή απειλές. Αρκεί να εγκατασταθεί στο μυαλό εκείνου που γράφει.

Ο δημιουργός αρχίζει να μετρά τις λέξεις του. Όχι πια για να βρει την καταλληλότερη, αλλά για να εντοπίσει την επικινδυνότερη. Αντικαθιστά την κριτική με υπαινιγμούς, τη σάτιρα με ευφημισμούς, την άποψη με προσεκτικά διατυπωμένες αοριστίες. Μαθαίνει να γράφει σαν εξόριστος στη Μακρόνησο, που αναζητά τρόπους να επικοινωνήσει με την οικογένειά του χωρίς να ενοχλήσει τη λογοκρισία. Και αρχίζει, φυσικά, κάθε επιστολή του με το καθησυχαστικό «Είμαι καλά, πολύ καλά, για σας το ίδιο επιθυμώ».

Κάπως έτσι, η σιωπή παύει να επιβάλλεται. Γίνεται συνήθεια.

Και το διαδίκτυο, που κάποτε υποσχέθηκε να προσφέρει βήμα σε κάθε φωνή, κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν απέραντο χώρο ελεγχόμενης ευπρέπειας, όπου όλοι θα μπορούν να μιλούν ελεύθερα... αρκεί να μην έχουν τίποτα ενοχλητικό να πουν.

WarGames: Τα έξυπνα όπλα, ο Μασκ και το ρωσικό πετρέλαιο. Παιχνίδι για γερά νεύρα

Οι Ουκρανοί ανακάλυψαν πρόσφατα ότι η λειτουργία των smart drones τους μπορεί να ελεγχθεί εξ αποστάσεως, ακόμη και από την άλλη άκρη του Ατλαντικού.

Σύμφωνα με το Reuters, οι περιορισμοί στο δορυφορικό σύστημα Starshield επηρέασαν, κατόπιν εντολής του Λευκού Οίκου, ουκρανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις που είχαν ως στόχο ρωσικά διυλιστήρια. Ο Ίλον Μασκ έσπευσε να διευκρινίσει ότι το σύστημα ελέγχεται από την αμερικανική κυβέρνηση και ότι εκείνη αποφασίζει για τις παραμέτρους της χρήσης του. Νίπτει, λοιπόν, τας χείρας του. Ο διακόπτης μπορεί να είναι ιδιωτικής κατασκευής, αλλά ο κατασκευαστής του ισχυρίζεται ότι το δάχτυλο που τον κατεβάζει είναι κρατικό. Αν είναι μόνο κρατικό!

Η Ευρώπη, που εν τω μεταξύ έχει επιβάλει εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο, εξακολουθεί να πληρώνει αδρά το τίμημα της ενεργειακής της απεξάρτησης από τη Ρωσία. Οι ΗΠΑ, πάλι, χαλαρώνουν προσωρινά τις κυρώσεις για τη διάθεση ρωσικού ντίζελ στη διεθνή αγορά. Το καύσιμο του Πούτιν, φαίνεται, χάνει κάτι από τις ιμπεριαλιστικές του προθέσεις όταν εξυπηρετεί τις ανάγκες της αμερικανικής οικονομίας. Και στις διαδρομές του εμπορίου μέσω τρίτων, οι μεσάζοντες βρίσκουν ευκαιρίες κέρδους. Με το αζημίωτο, βεβαίως βεβαίως. Οι Ευρωπαίοι πολίτες είναι αυτοί που πληρώνουν το μάρμαρο των παιχνιδιών πολέμου. Business as usual.

Με αυτές τις εξελίξεις στην αμερικανική επιχειρηματική σκακιέρα, οι ΗΠΑ πιέζουν τον Ζελένσκι να περιορίσει τα πλήγματα κατά ρωσικών πετρελαϊκών υποδομών. Εξοπλίζουν, δηλαδή, έναν σύμμαχο, αλλά διεκδικούν λόγο στον τρόπο με τον οποίο εκείνος θα χρησιμοποιήσει τα μέσα που διαθέτει, όταν οι στρατιωτικές του επιλογές προσκρούουν σε ευρύτερους οικονομικούς σχεδιασμούς. Η συμμαχική αλληλεγγύη έχει, προφανώς, και ψιλά γράμματα. Συνήθως, μάλιστα, αναγράφονται στην πίσω πλευρά του τιμολογίου.

Και προτού θεωρήσουμε ότι όλα αυτά αφορούν αποκλειστικά την Ουκρανία, ας ρίξουμε μια ματιά στο δικό μας οπλοστάσιο. Η κατοχή ενός οπλικού συστήματος δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκην και τον επιχειρησιακό του έλεγχο. Δορυφόροι, λογισμικό, επικοινωνίες και δεδομένα μπορούν να μετατρέψουν την τεχνολογική εξάρτηση σε μοχλό πολιτικού καταναγκασμού. Κι εμείς, στην Ελλάδα, αγοράζουμε πανάκριβα έξυπνα όπλα από τους εκάστοτε πρόθυμους προμηθευτές, χωρίς να συζητάμε εξίσου επίμονα πόση αυτονομία αγοράζουμε μαζί τους. Έχουμε εξασφαλίσει ότι, σε μια κρίσιμη στιγμή, θα υπακούσουν στις δικές μας εντολές; Ή θα χρειαστεί να υποβάλουμε αίτημα ενεργοποίησης, συνοδευόμενο από πιστοποιητικό καλής διαγωγής, ζητώντας την έγκριση του κατασκευαστή;

Η εθνική άμυνα δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους συνδρομητικής υπηρεσίας. Ούτε η κυριαρχία να εξαρτάται από το αν ο προμηθευτής μας εξακολουθεί να θεωρεί συμφέρουσα την άσκησή της.

Γιατί τα σύνορα δεν χρειάζεται πάντα να τα παραβιάσει κάποιος για να πάψουν να είναι δικά σου. Αρκεί να κρατάει εκείνος το τηλεχειριστήριο με το οποίο υποτίθεται ότι τα υπερασπίζεσαι.

Οι Αμερικανοί κρέμασαν την Κίμπερλι στα μανταλάκια. Εμείς βγάλαμε σέλφι μαζί της.

Αναλώθηκα τις τελευταίες ημέρες με τα προσωπικά μου. Άνθρωπος είμαι κι εγώ. Πόσους μαλάκες να προλάβω μέσα σε μία εβδομάδα;»

Βεβαίως, υπάρχει μια ουσιώδης λεπτομέρεια. Εγώ δεν είμαι ούτε δημοσιογράφος ούτε ρεπόρτερ. Αρθράκια γνώμης γράφω. Δεν έχω αναλάβει την υποχρέωση να ανακαλύπτω τι συμβαίνει πίσω από τις κλειστές πόρτες της εξουσίας, να εντοπίζω μάρτυρες, να διασταυρώνω πληροφορίες ή να αποκαλύπτω όσα κάποιοι θα προτιμούσαν να παραμείνουν στο σκοτάδι. Σχολιάζω όσα συμβαίνουν, με την πολυτέλεια, ενίοτε, να τα σχολιάζω και καθυστερημένα.

Το πρόβλημα αρχίζει με εκείνους που θέλουν να λέγονται δημοσιογράφοι.

Διότι η δημοσιογραφία, τουλάχιστον όπως την αντιλαμβανόμασταν κάποτε, δεν εξαντλείται στην αναπαραγωγή δηλώσεων, στην υποβολή προεγκεκριμένων ερωτήσεων και στη διατήρηση καλών σχέσεων με τους ανθρώπους της εξουσίας. Έχει μια ελαφρώς πιο ενοχλητική αποστολή: να ανακαλύπτει εκείνο που ο συνομιλητής της δεν επιθυμεί να αποκαλύψει.

Να βγάζει, κατά την παλαιά δημοσιογραφική έκφραση, το λαβράκι.

Στην Ελλάδα του 2026, υπάρχουν όμως κάμποσοι δημοσιογράφοι, κυρίως από εκείνους που αποκαλούμε συστημικούς, οι οποίοι θεωρούν μεγαλύτερη επαγγελματική επιτυχία τη συμπερίληψή τους σε μια θλιβερή κυβερνητική λίστα εξαγοράς τους, που τους εξασφαλίζει προσκλήσεις σε ιδιωτικές δεξιώσεις, παρά την αποκάλυψη ενός σκανδάλου μεγατόνων. Οι δημοσιογράφοι που με τις αποκαλύψεις τους ανεβοκατεβάζουν υπουργούς, κλονίζουν κυβερνήσεις και, όπως αποδεικνύεται, μπορούν να απομακρύνουν ακόμη και πρέσβεις είναι μάλλον είδος προς εξαφάνιση στη χώρα μας.

Η περίπτωση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ είναι αποκαλυπτική. Και όχι μόνο για τους λόγους που θα επιθυμούσε η ίδια.

Η μέχρι πρότινος πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα εξαναγκάστηκε σε παραίτηση από τον Λευκό Οίκο, έπειτα από σειρά δημοσιευμάτων της Wall Street Journal για ανάρμοστη ή και παράνομη συμπεριφορά.

Σύμφωνα με τα μηνύματα που ήρθαν στη δημοσιότητα, η Γκίλφοϊλ φέρεται να ζήτησε 100.000 δολάρια από υποστηρικτή του Τραμπ προκειμένου να εξοφλήσει λογαριασμό της προσωπικής της πιστωτικής κάρτας. Παράλληλα, τα δημοσιεύματα περιλαμβάνουν καταγγελίες ότι προσέφερε πρόσβαση σε υψηλόβαθμα στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης με αντάλλαγμα χρήματα ή άλλες εξυπηρετήσεις, καθώς και ότι αξιοποίησε τη διπλωματική της ιδιότητα για την προώθηση των προσωπικών της συμφερόντων.

Αλλά η ιστορία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν παρακολουθήσει κανείς τη στάση του Μάρκο Ρούμπιο.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών επισκέπτεται στις αρχές Οκτωβρίου την Αθήνα, επαινεί δημοσίως την πρέσβη και, όταν οι δημοσιογράφοι επιμένουν να τον ρωτούν για τις αποκαλύψεις, τους επιπλήττει περίπου επειδή τολμούν να αντιμετωπίζουν ένα δημοσίευμα ως σοβαρό πολιτικό γεγονός.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο ίδιος φέρεται να είναι εξοργισμένος από τις καταγγελίες και να συμμετέχει στις συζητήσεις για την απομάκρυνσή της. Στις 13 Οκτωβρίου ο Λευκός Οίκος ανακοινώνει ότι ζήτησε την παραίτησή της.

Από την άκριτη υποστήριξη στο άδειασμα σε λιγότερο από μία εβδομάδα.

Και όλα αυτά επειδή κάποιοι δημοσιογράφοι, όχι Έλληνες, επέμειναν να κάνουν τη δουλειά τους. Δεν θεώρησαν ότι η πρόσβαση σε έναν ισχυρό άνθρωπο αποτελεί προνόμιο που πρέπει να προστατεύσουν. Δεν αντιμετώπισαν τις καλές σχέσεις με την πρέσβη ως σημαντικότερες από την είδηση. Έψαξαν, βρήκαν, δημοσίευσαν και συνέχισαν να ρωτούν, ακόμη κι όταν ο υπουργός Εξωτερικών, η κυβέρνηση Τραμπ και το ρεπουμπλικανικό λόμπι δυσανασχετούσαν.

Η διαφορά δεν είναι ότι οι Αμερικανοί δημοσιογράφοι έχουν κάποια έμφυτη ροπή προς την αλήθεια και οι Έλληνες προς τις δημόσιες σχέσεις. Είναι ότι εδώ έχουμε φτάσει να αντιμετωπίζουμε την εγγύτητα στην εξουσία ως επαγγελματική καταξίωση και την αντιπαράθεση μαζί της ως περίπου αντικοινωνική συμπεριφορά. Ο δημοσιογράφος που κάποτε καμάρωνε επειδή ένας υπουργός του έκλεισε το τηλέφωνο στα μούτρα, σήμερα καμαρώνει επειδή του το σηκώνει.

Στην Ελλάδα, η Γκίλφοϊλ αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως lifestyle προσωπικότητα παρά ως διπλωματική εκπρόσωπος μιας υπερδύναμης. Οι δημόσιες εμφανίσεις της, οι ενδυματολογικές επιλογές της, οι συναναστροφές της και η θέση της στην εγχώρια κοσμική ζωή απασχόλησαν ένα σημαντικό τμήμα της δημοσιογραφικής μας παραγωγής με ζήλο που θα ζήλευαν όλα τα διεθνή tabloids.

Δεν είναι, ασφαλώς, η κοσμική δημοσιογραφία το βασικό πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ολόκληρη σχεδόν η δημοσιογραφική αντιμετώπιση της εξουσίας αποκτά τις αποχρώσεις του ροζ και του κίτρινου. Όταν η συνέντευξη μετατρέπεται σε δημόσια ανταλλαγή φιλοφρονήσεων, η κριτική εκλαμβάνεται ως αγένεια και η δύσκολη ερώτηση είτε απαγορεύεται είτε θέτει σε κίνδυνο τη ζωή και την καριέρα του συνεντευκτή.

Η ελληνική δημοσιογραφία μοιάζει να έχει ξεχάσει όχι μόνο πώς βγαίνει το λαβράκι, αλλά και γιατί κάποτε άξιζε τον κόπο να το κυνηγήσει. Και δεν αναφέρομαι αποκλειστικά στην πολιτική δημοσιογραφία.

Στην υπόθεση των Τεμπών, για παράδειγμα, θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον να ακούσουμε έναν από τους εργάτες που συμμετείχαν στις εργασίες μπαζώματος. Να μάθουμε ποιος του έδωσε εντολή, τι ακριβώς του ζητήθηκε, ποιοι βρίσκονταν εκεί. Δεν είδαμε ποτέ κάτι τέτοιο.

Αντιθέτως, όταν πρόκειται για κάποιο τηλεοπτικό ξεκατίνιασμα, η ερευνητική δεινότητα της ελληνικής δημοσιογραφίας επανεμφανίζεται με αξιοθαύμαστη ταχύτητα. Εντοπίζεται ο τρίτος ξάδελφος της σερβιτόρας που είχε σερβίρει καφέ στον πρώην της κουμπάρας της τάδε γιατρού, εξασφαλίζεται αποκλειστική δήλωση και, αν χρειαστεί, οργανώνεται και ζωντανή σύνδεση.

Δεν χάθηκε, λοιπόν, το ερευνητικό δαιμόνιο. Απλώς άλλαξε αντικείμενο έρευνας και ενδιαφέροντος.

Ίσως γι' αυτό να μην προκαλεί πλέον εντύπωση το γεγονός ότι η ελληνική δημοσιογραφία θυμίζει όλο και περισσότερο lifestyle magazinο ή reality show μόδας. Ούτε ότι ορισμένοι από τους ανθρώπους που εμφανίζονται να ασκούν δημόσιο διάλογο μοιάζουν να έχουν ως επαγγελματικό πρότυπο τον Λάκη Γαβαλά, ο οποίος κάλεσε την ακροδεξιά φασίστρια Λατινοπούλου και της φέρθηκε με το σεις και με το σας, ακριβώς όπως φερόταν προ δεκαπενταετίας η Χρυσή Αυγή στην Ντόρα Μπακογιάννη. Θα μου πείτε, ο Γαβαλάς δεν είναι δημοσιογράφος. Ακριβώς. Αυτό είναι και το πρόβλημα. Ότι δεν διακρίνεις πλέον τη διαφορά.

Δεν έχω τίποτα εναντίον της ευγένειας. Αντιθέτως, τη θεωρώ αξιοθαύμαστο πολιτισμικό επίτευγμα. Αρκεί να μην τη συγχέουμε με την απουσία κριτικής. Και κυρίως να μην αντιμετωπίζουμε την πολιτική αντιπαράθεση σαν να πρόκειται για παρεξήγηση μεταξύ καλεσμένων που κινδυνεύει να χαλάσει την ατμόσφαιρα του σουαρέ.

Άλλωστε, η ευγένεια απέναντι στην εξουσία δεν αποτελεί κατ' ανάγκην δείγμα πολιτισμού. Ενίοτε αποτελεί απλώς τον πιο καλαίσθητο τρόπο υποταγής σε αυτήν.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο να θεωρούμε επιτυχημένη μια συνέντευξη όταν ο καλεσμένος φεύγει ευχαριστημένος, ο οικοδεσπότης έχει εξασφαλίσει την επόμενη πρόσκληση και κανείς δεν έχει αναγκαστεί να απαντήσει σε τίποτα ουσιαστικό.

Η δημοσιογραφία όμως δεν ονομάστηκε τέταρτη εξουσία για να γίνει η καλύτερη φίλη των άλλων τριών. Ούτε δημιουργήθηκε για να εξασφαλίζει μια θέση στο τραπέζι τους. Ο ρόλος της είναι να ελέγχει τι συμβαίνει γύρω από αυτό το τραπέζι και, κυρίως, τι συμφωνείται κάτω από αυτό.