Skynet και AI: Η Σάρα Κόνορ δεν θα κρατάει οπλοπολυβόλο, αλλά ένα παγούρι νερό

Τι συμβαίνει όταν μια εξαιρετικά ισχυρή τεχνολογία πέφτει πάνω σε ένα οικονομικό σύστημα που δεν γνωρίζει την έννοια «αρκετά»;

Κάποτε φοβόμασταν ότι τα ρομπότ θα πάρουν τις δουλειές των εργατών. Και πράγματι πήραν αρκετές.

Μόνο που η αυτοματοποίηση δεν σταμάτησε στη γραμμή παραγωγής. Η μηχανή που κάποτε αντικαθιστούσε ένα ζευγάρι χέρια, σήμερα αρχίζει να αντικαθιστά και ένα μυαλό.

Ενοχλητική εξέλιξη. Τα χέρια των άλλων ήταν κάπως ευκολότερο να τα θεωρούμε παράπλευρη απώλεια της προόδου.

Και κάπου εδώ η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη παύει να αφορά το μέλλον.

Πρωτα ηρθε για τη δουλεια μας

Η AI ήδη γράφει κείμενα, φτιάχνει εικόνες, μεταφράζει, σχεδιάζει, προγραμματίζει, κάνει διαγνώσεις. Δεν χρειάζεται να είναι καλύτερη. Αρκεί να είναι αρκετά καλή και ασύγκριτα γρηγορότερη και φθηνότερη.

Γιατί ο καπιταλισμός δεν πληρώνει για την ανθρώπινη δημιουργικότητα από συναισθηματισμό. Πληρώνει όσο τη χρειάζεται.

Αν ένας άνθρωπος με AI μπορεί να κάνει τη δουλειά που χθες έκαναν πέντε, το επάγγελμα δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί. Αρκεί να απολυθούν οι τέσσερις.

Και κάπως έτσι η «απελευθέρωση του ανθρώπου από την εργασία» μπορεί να επιτευχθεί πολύ γρηγορότερα απ’ όσο φανταζόμασταν. Κυρίως με την απελευθέρωσή του από τον μισθό.

Αν μια εταιρεία μπορεί να αποκτήσει άρθρο χωρίς αρθρογράφο, εικόνα χωρίς φωτογράφο, σκίτσο χωρίς σκιτσογράφο και μετάφραση χωρίς μεταφραστή, μέσα σε ένα ωμό, άψυχο καπιταλιστικό σύστημα, όπου τα 500 δισεκατομμύρια προσωπικής περιουσίας δεν θεωρούνται αρκετά και ο επόμενος στόχος είναι το ένα, τα δύο ή τα πέντε τρισεκατομμύρια, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το αποτέλεσμα έχει «ψυχή».

Είναι αν έχει αρκετή —έστω και φαινομενική— ποιότητα ώστε να πουληθεί.

Η τεχνολογία θα μπορούσε θεωρητικά να μας απαλλάξει από ένα μέρος της εργασίας και να μας χαρίσει περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Μέσα όμως σε ένα σύστημα όπου το όφελος από την αύξηση της παραγωγικότητας ανήκει πρωτίστως σε αυτόν που κατέχει το μέσο παραγωγής, το «θα δουλεύουμε λιγότερο» μπορεί πολύ εύκολα να μεταφραστεί σε «θα δουλεύουν λιγότεροι».

Μικρή διαφορά στη διατύπωση. Τεράστια στη ζωή.

Μετα ηπιε το νερο

Η AI ακούγεται υπέροχα άυλη. Cloud, μοντέλα, αλγόριθμοι. Σχεδόν μεταφυσική.

Μόνο που το cloud κατοικεί στη Γη. Και κάπως έτσι μας πέφτει ο ουρανός στο κεφάλι.

Πίσω λοιπόν από τα συννεφάκια υπάρχουν τεράστια data centers, επεξεργαστές που παράγουν θερμότητα, καταναλώνουν ηλεκτρική ενέργεια και συστήματα ψύξης που απαιτούν τόνους νερού. Και όσο πιο… σούπερ γίνονται τα μοντέλα, τόσο μεγαλώνει και το υλικό τους αποτύπωμα.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν «κάθε εντολή πίνει ένα μπουκάλι νερό» — τέτοιες εύκολες αναγωγές είναι συνήθως παραπλανητικές.

Το ερώτημα είναι άλλο: πόσους φυσικούς πόρους είμαστε διατεθειμένοι να καταναλώσουμε για την ανάπτυξη μιας τεχνολογίας χωρίς σαφές ταβάνι;

Και εδώ επιστρέφει ο καπιταλισμός από την πίσω πόρτα. Γιατί καμία εταιρεία δεν έχει ιδιαίτερο λόγο να πει «φτάνει, το προϊόν μας είναι αρκετά καλό». Όσο υπάρχει αγορά, ανταγωνισμός και κέρδος, υπάρχει λόγος για περαιτέρω ανάπτυξη, για  μεγαλύτερα μοντέλα, περισσότερα data centers, περισσότερη ενέργεια, περισσότερο νερό.

Άλλωστε, το «αρκετά κέρδη» δεν υπάρχει ως μικροοικονομικός όρος.

Η τεχνολογική πρόοδος δεν διαθέτει από μόνη της φρένο.

Και η ελεύθερη αγορά ίσως κανένα.

Και μετα ηρθε ο Εξολοθρευτης

Και κάπου εδώ φτάνουμε στον μεγάλο φόβο.

Στον κινηματογραφικό.

«Εξολοθρευτής», «Matrix», μηχανές που, σαν άλλες Βανδήδες, ξεπερνούν τον δημιουργό τους και κάποια στιγμή αποφασίζουν ότι «μου είσαι πλέον περιττός».

Μέχρι πρόσφατα ήταν επιστημονική φαντασία. Σήμερα το ενδεχόμενο μιας Τεχνητής Νοημοσύνης ισχυρότερης από τον άνθρωπο και αδύνατης να ελεγχθεί συζητείται σοβαρά ακόμη και από ανθρώπους που αναπτύσσουν αυτά τα συστήματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έρχεται το Skynet σε 5 χρόνια να καταλάβει τον πλανήτη.

Ούτε ότι ένα πρωί το ChatGPT θα αποκτήσει συνείδηση, νευράκια και πρόσβαση στα πυρηνικά.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ λιγότερο χολιγουντιανό: τι γίνεται αν κατασκευάσουμε ένα σύστημα πολύ ικανότερο από εμάς, το οποίο επιδιώκει έναν στόχο με τρόπους που δεν προβλέψαμε και κάποια στιγμή δεν μπορούμε πλέον να σταματήσουμε;

Δεν χρειάζεται καν να μας μισήσει.

Εμείς δεν μισούμε τα μυρμήγκια όταν χτίζουμε έναν αυτοκινητόδρομο πάνω στη φωλιά τους.

Απλώς ο αυτοκινητόδρομος έχει μεγαλύτερη σημασία.

Το Skynet μπορει να περιμενει

Μπορεί όλα τα σενάρια περί υπερνοημοσύνης και εξαφάνισης του ανθρώπινου είδους να αποδειχθούν καταστροφολογικές μπούρδες και υπερβολές.

Μακάρι.

Μέχρι τότε όμως έχουμε μπροστά μας πολύ πιο πεζούς κινδύνους.

Μια τεχνολογία ικανή να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος της ανθρώπινης εργασίας αναπτύσσεται μέσα σε ένα οικονομικό σύστημα που έχει κάθε κίνητρο να μειώνει το εργατικό κόστος.

Μια τεχνολογία που απαιτεί τεράστιες υποδομές, ενέργεια και νερό αναπτύσσεται μέσα στο ίδιο σύστημα που έχει κάθε κίνητρο να μεγαλώνει συνεχώς την αγορά της.

Και μια τεχνολογία για την οποία οι ίδιοι οι δημιουργοί της συζητούν πλέον το ενδεχόμενο να γίνει κάποτε ανεξέλεγκτη βρίσκεται στη μέση μιας κούρσας όπου κανείς δεν θέλει να μειώσει πρώτος ταχύτητα. Γιατί οι εταιρείες φοβούνται τις άλλες εταιρείες και τα κράτη τα άλλα κράτη.

Ο καπιταλισμός υπήρξε εξαιρετικά αποτελεσματικός στο να μετατρέπει την τεχνολογική πρόοδο σε παραγωγικότητα —ως οικονομικό μέγεθος— και σε πλούτο —ως πολύ πραγματικό αποτέλεσμα.

Υπήρξε λιγότερο αποτελεσματικός στο να αποφασίζει ποιος καρπώνεται τον πλούτο, ποιος επωμίζεται το κόστος και πότε πρέπει η ξέφρενη κούρσα του να σταματά.

Ίσως λοιπόν να μη χρειαστούμε ποτέ έναν Εξολοθρευτή.

Ίσως η δυστοπία να αποδειχθεί πολύ πιο πεζή.

Να έχουμε νερό με το δελτίο, δουλειές με το σταγονόμετρο και την πιο προηγμένη Τεχνητή Νοημοσύνη στην ιστορία για να μας εξηγεί, με άψογη σύνταξη και σε λιγότερο από τρία δευτερόλεπτα, γιατί συνέβησαν όλα αυτά.