Και εγένετο... μπλακάουτ!

Όχι, δεν πρόκειται για βιβλική καταστροφή, ούτε για γενικευμένη διακοπή ηλεκτροδότησης. Απλώς έπεσε η Microsoft και έγινε ένας μικρός παγκόσμιος χαμούλης. Φαντάσου να έπεφτε το ίντερνετ.

Τι θα γινόταν σε αυτή την περίπτωση, αλήθεια; Το κινητό δεν θα ήταν κάτι περισσότερο από ένα πανάκριβο διακοσμητικό, η έξυπνη τηλεόραση θα άρχιζε να χαζίζει και ο μέσος συνδρομητής του Netflix θα περιφερόταν στο σαλόνι με την απόγνωση ναυαγού που ξέμεινε σε ακατοίκητο νησί. Κάποιοι ίσως να ανακάλυπταν έκπληκτοι ότι στο σπίτι τους υπάρχουν βιβλία, άλλοι ότι συγκατοικούν με ανθρώπους με τους οποίους μπορούν, θεωρητικά τουλάχιστον, να συνομιλήσουν και άλλοι να συνειδητοποιούσαν ότι έχουν πόδια τα οποία χρησιμεύουν πολύ περισσότερο από το να σε μεταφέρουν από το κρεβάτι στην καρέκλα gaming.

Κι όλα αυτά, αν το πρόβλημα διαρκούσε μια δυο ώρες, θα ήταν υποφερτά. Η αρχική δυσφορία όμως θα μετατρεπόταν γρήγορα σε μια ιδιότυπη υπαρξιακή αμηχανία. Γιατί τι στο διάολο κάνει κανείς όταν δεν μπορεί να σκρολάρει, να ποστάρει, να στριμάρει ή να παρακολουθήσει τις ψηφιακές περιπέτειες αγνώστων; Η αποσύνδεση, ακόμη και μικρής διάρκειας, αρκεί για να αποκαλύψει την πνευματική μας ένδεια.

Μόνο που αυτή είναι ίσως η λιγότερο ανησυχητική διάσταση του προβλήματος. Γιατί όσο εμείς φροντίζουμε να ξεχάσουμε πώς να ζούμε χωρίς διαδίκτυο, εξαφανίζουμε επίσης με αξιοθαύμαστη ζέση και τις όποιες αναλογικές εναλλακτικές μας.

Οι έντυποι χάρτες, αυτοί από μελάνι και χαρτί, παραχώρησαν τη θέση τους στο GPS, οι τηλεφωνικοί κατάλογοι εξαφανίστηκαν, τα εισιτήρια έγιναν ηλεκτρονικά, τα μετρητά παραγκωνίζονται ολοένα και περισσότερο από τις κάρτες και τα προσωπικά μας αρχεία κατοικούν σε ένα άυλο συννεφάκι κάπου στο πουθενά. Ακόμη και το σταθερό τηλέφωνο, εκείνο το παλιό, αξιόπιστο καταφύγιο επικοινωνίας, εξαρτάται πλέον από ένα συνδεδεμένο ρούτερ. Πέφτει το ίντερνετ; Πέφτει και το σταθερό.

Και δεν είναι μόνο ότι αποσύραμε τα αναλογικά, χειροπιαστά εργαλεία. Είναι ότι σταδιακά χάνουμε και την εξοικείωσή μας μαζί τους. Πόσοι εικοσάρηδες μπορούν να προσανατολιστούν με έναν ογκώδη οδικό άτλαντα, όπου η διαδρομή συνεχίζει από σελίδα σε σελίδα και ο μόνος τρόπος για να μην τρακάρεις είναι να την έχεις μελετήσει από πριν και, ω ναι, να έχεις χρησιμοποιήσει αυτήν τη λειτουργία που λέγεται μνήμη για να την απο-μνημο-νεύσεις; Πόσοι νεότεροι, αλήθεια, γνωρίζουν πώς λειτουργεί ένα φαξ; Τι είναι καταρχάς το φαξ; Και άντε και βρίσκεις κάνα μπούμερ ή κάνα 50άρη που αναγνωρίζει το μυστηριώδες μηχάνημα που ανασύρθηκε από την αποθήκη. Θα λειτουργεί άραγε; Πόσες επιχειρήσεις διατηρούν ακόμη τις ανεξάρτητες τηλεφωνικές γραμμές που θα επέτρεπαν τη χρήση του σε περίπτωση σοβαρής διακοπής;

Η ψηφιοποίηση μάς απάλλαξε από αμέτρητες χρονοβόρες διαδικασίες, αλλά στην πορεία αντιμετωπίσαμε καθετί αναλογικό σαν παρωχημένο μουσειακό απολίθωμα. Μόνο που ένα εφεδρικό σύστημα δεν είναι άχρηστο επειδή δεν το χρειαζόμαστε καθημερινά. Είναι πολύτιμο ακριβώς τη στιγμή που όλα τα υπόλοιπα παύουν να λειτουργούν.

Και κάπου εδώ τελειώνουν τα αστεία. Γιατί όταν μια τεχνική αστοχία μπορεί να θέσει τράπεζες, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες σε αναγκαστική αργία, το πρόβλημα δεν είναι πια αν θα δούμε την αγαπημένη μας σειρά, αλλά αν θα μπορέσουμε να πληρωθούμε, να εργαστούμε ή να εξυπηρετηθούμε.

Το μπλακάουτ της Microsoft απέδειξε περίτρανα την ειρωνεία του ψηφιακού μας μεγαλείου. Εργαζόμενοι βρέθηκαν με δεμένα χέρια, υπηρεσίες παρέλυσαν και ο Homo digitalis, με την τεχνητή νοημοσύνη στο ένα χέρι και το έξυπνο κινητό στο άλλο, αναζητούσε απεγνωσμένα ένα μηχάνημα που κάνει «μπιπ» και φτύνει χαρτιά.

Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις όπου το τίμημα μιας τεχνικής αστοχίας δεν αποτιμάται σε χρήμα, αλλά ενδεχομένως σε ανθρώπινες ζωές. Όταν δυσλειτουργούν νοσοκομεία, συστήματα έκτακτης ανάγκης ή αερομεταφορές, οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν ολέθριες. Στις ΗΠΑ, μια βλάβη στα συστήματα ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας ήταν αρκετή για να καθηλώσει αεροσκάφη στο έδαφος.

Και το πιο ανησυχητικό; Δεν απαιτείται ούτε κάποιος ιδιοφυής χάκερ ούτε ένα κινηματογραφικό σχέδιο παγκόσμιου σαμποτάζ. Αρκεί μια σοβαρή τεχνική αστοχία σε ένα κομβικό σύστημα για να ξεκινήσει ένα ντόμινο δυσλειτουργιών. Έχουμε αναθέσει τόσο πολλές ζωτικές λειτουργίες σε τόσο λίγους τεχνολογικούς παρόχους, ώστε μια βλάβη στα ψηφιακά τους έγκατα μπορεί να προκαλέσει αναστάτωση σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Κι εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία. Κατασκευάζουμε μηχανές που γράφουν ποιήματα, αυτοκίνητα που κυκλοφορούν χωρίς οδηγό και αλγορίθμους που υπόσχονται να σκέφτονται για λογαριασμό μας, αλλά δεν έχουμε εξασφαλίσει ότι θα μπορούμε να συνεχίσουμε να λειτουργούμε αν ένας τεχνολογικός κολοσσός καταρρεύσει.

Η τεχνολογική πρόοδος, ασφαλώς, δεν είναι ο κακός της υπόθεσης. Η άκριτη αποθέωσή της, όμως, και η σταδιακή εξάλειψη κάθε εναλλακτικής συνιστούν ένα επικίνδυνο στοίχημα. Γιατί όσο εντυπωσιακό κι αν είναι το ψηφιακό οικοδόμημα που δημιουργήσαμε, παραμένει ένα οικοδόμημα που χρειάζεται γερά θεμέλια, εφεδρικά συστήματα και ανθρώπους ικανούς να παρέμβουν όταν οι αυτοματισμοί σηκώσουν τα χέρια ψηλά.

Ίσως, τελικά, το πραγματικό μέτρο της προόδου να μην είναι πόσα πράγματα μπορούμε να κάνουμε με ένα κλικ, αλλά πόσα εξακολουθούμε να μπορούμε να κάνουμε όταν αυτό το κλικ δεν οδηγεί πουθενά.