Τι ειν' αυτό που το λένε αγάπη;

 

Δεν ξέρω τι είναι η αγάπη.

Και δυσπιστώ λίγο απέναντι σε όποιον ισχυρίζεται ότι ξέρει.

Ξέρω πώς μοιάζει στον κινηματογράφο. Ξέρω πώς ακούγεται στα βιβλία. Ξέρω πώς την έχουμε ζωγραφίσει, μελοποιήσει, εξιδανικεύσει και καταστρέψει εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια.

Ξέρω το κόκκινο φόρεμα, το τρένο που φεύγει, το βλέμμα μέσα από το τζάμι, το γράμμα που έφτασε πολύ αργά, τη γυναίκα που στέκεται στη βροχή, τον άντρα που γυρίζει όταν πια δεν υπάρχει κανείς να τον περιμένει.

Ξέρω τη μουσική που μπαίνει ακριβώς τη στιγμή που πρέπει.

Στη ζωή, δυστυχώς, συνήθως δεν μπαίνει μουσική.

Η Ιουλιέτα πεθαίνει για τον Ρωμαίο.

Η Μήδεια σκοτώνει για τον Ιάσονα — ή, ακριβέστερα, εξαιτίας αυτού που έκανε ο Ιάσονας στην αγάπη της.

Η Σκάρλετ ξοδεύει χρόνια πιστεύοντας ότι αγαπά τον Άσλεϊ, μέχρι να καταλάβει ότι είχε ερωτευτεί περισσότερο μια κατασκευή του μυαλού της παρά έναν πραγματικό άνθρωπο. Ένα ομοίωμα που το έντυσε, το στόλισε και το τοποθέτησε σε βάθρο, κι ύστερα γονάτιζε μπροστά του απορώντας γιατί δεν κατέβαινε ποτέ να την αγκαλιάσει.

Η Μπλανς λαχταρά τόσο απελπισμένα την τρυφερότητα, ώστε κατασκευάζει έναν κόσμο μέσα στον οποίο μπορεί ακόμη να υπάρχει. Δεν θέλει τον γυμνό λαμπτήρα. Θέλει το χάρτινο φαναράκι. Γιατί το άσπρο ηλεκτρικό φως είναι αμείλικτο. Δείχνει τις ρυτίδες, τους λεκέδες στους τοίχους, τη σκόνη στα έπιπλα, όλα όσα η ημίφωτη μαγεία είχε την καλοσύνη να συγχωρεί.

Δεν θέλει τον ρεαλισμό.

Θέλει μαγεία.

Ποιος δεν θέλει;

Και ο Πιπ στις Μεγάλες Προσδοκίες αγαπά την Εστέλλα σχεδόν με τον χειρότερο δυνατό τρόπο: μετατρέποντάς την σε πεπρωμένο. Χτίζει γύρω της όχι μια σχέση αλλά έναν καθεδρικό ναό προσδοκιών και ύστερα κατοικεί μόνος του μέσα σ’ αυτόν.

Ποιος από όλους αυτούς αγαπά πραγματικά;

Ίσως όλοι.

Ίσως κανείς.

Ίσως αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.

Μας έμαθαν ότι η αγάπη πονάει-love hurts...

Μεγαλώσαμε μέσα σε ιστορίες όπου η μεγάλη αγάπη αποδεικνύεται από το μέγεθος της καταστροφής που προκαλεί.

Αν δεν υπέφερες, δεν αγάπησες αρκετά.

Αν έφυγες, δεν αγάπησες αρκετά.

Αν κουράστηκες, δεν αγάπησες αρκετά.

Αν κάποιος σε πρόδωσε και δεν τον συγχώρεσες, δεν αγάπησες αρκετά.

Η Άννα Καρένινα φτάνει μέχρι τις γραμμές του τρένου. 

Ο Ρικ αφήνει την Ίλσα να φύγει στην Casablanca, γιατί μερικές φορές η αγάπη δεν είναι το χέρι που αρπάζει το μανίκι σου στην πόρτα. Είναι το χέρι που ανοίγει την πόρτα.

Στις Γέφυρες του Μάντισον η Φραντσέσκα κάθεται μέσα στο αυτοκίνητο, στη βροχή, με το χέρι στο χερούλι. Λίγα εκατοστά κίνησης χωρίζουν δύο διαφορετικές ζωές. Ανοίγει την πόρτα και φεύγει με τον άνθρωπο που ερωτεύτηκε ή μένει και επιστρέφει στη ζωή που έχτισε; Καμιά επιλογή δεν είναι εύκολη.

Και στο Eternal Sunshine of the Spotless Mind χρειάζεται ένα ολόκληρο μηχάνημα που σβήνει μνήμες για να κάνει αυτό που όλοι έχουμε ευχηθεί κάποια άθλια νύχτα στις τέσσερις το πρωί:

Βγάλ’ τον από το κεφάλι μου.

Αιώνες τέχνης μάς έμαθαν λοιπόν κάτι αρκετά ύποπτο:

Όσο περισσότερο πονάς, τόσο περισσότερο αγαπάς.

Κι έτσι μπερδέψαμε την ένταση με το βάθος. Την εμμονή με την αφοσίωση. Την αυτοκαταστροφή με το πάθος. Την ανοχή με την πίστη. Την αδυναμία να φύγουμε με το μεγαλείο τού να μένουμε.

Μόνο που εδώ η τέχνη μάς εξαπατά λιγάκι. Γιατί ο πόνος είναι υπέροχος αφηγηματικά. Η ήρεμη αγάπη δεν κάνει καλό σινεμά.

Δύο άνθρωποι που αγαπιούνται, γαμιούνται, γελάνε, μαλώνουν, τα βρίσκουν, βρίζονται επειδή κάποιος άφησε πάλι τα βρεγμένα παπούτσια στο χαλί, αγκαλιάζονται στον ύπνο τους και σαράντα χρόνια αργότερα ξέρουν ακόμη πώς πίνει ο άλλος τον καφέ του, μπορεί να έχουν ζήσει έναν συγκλονιστικό έρωτα.

Απλώς δύσκολα βρίσκεις κάτι από Σαίξπηρ σε όλο αυτό.

Τι είναι λοιπόν πρακτικά η αγάπη;

Εδώ σβήνουν οι προβολείς.

Τελειώνει η μουσική.

Ανάβει εκείνος ο γυμνός λαμπτήρας που μισούσε η Μπλανς.

Και μένουν δύο άνθρωποι μέσα σε ένα δωμάτιο.

Τι κάνουν ο ένας στον άλλον;

Αυτό, τελικά, είναι το ερώτημα.

Γιατί αγάπη είναι ασφαλώς να λαχταράς κάποιον.

Αλλά είναι και να τον κοιτάς.

Πραγματικά.

Να παρατηρείς πότε κουράστηκε. Να καταλαβαίνεις πότε η φωνή του άλλαξε μισό τόνο. Να ξέρεις πότε το «καλά είμαι» σημαίνει πράγματι καλά και πότε σημαίνει «δεν έχω πια κουράγιο να σου εξηγήσω».

Να χαίρεσαι με τη χαρά του χωρίς να την ανταγωνίζεσαι. Να πονάς όταν πονάει, όχι μόνο όταν ο πόνος του αρχίζει να έχει συνέπειες για σένα. Να τον επιθυμείς χωρίς να τον θεωρείς ιδιοκτησία σου. Να τον γνωρίζεις όπως πραγματικά είναι και όχι όπως χρειάζεσαι να είναι για να συνεχιστεί το παραμύθι σου.

Και κυρίως: να πράττεις.

Γιατί το «σ’ αγαπώ» είναι δύο λέξεις με μια απόστροφο να τις χωρίζει.

Μπορούν να ειπωθούν στο κρεβάτι, σ’ ένα αεροδρόμιο, πάνω από ένα πιάτο μακαρόνια, μεθυσμένα στις τρεις το πρωί. Μπορούν επίσης να ειπωθούν χωρίς να σημαίνουν σχεδόν τίποτα.

Μπορείς να λες «σ’ αγαπώ» και να μην είσαι εκεί όταν ο άλλος σε χρειάζεται. Να λες «σ’ αγαπώ» και να τον αφήνεις μόνο. Να λες «σ’ αγαπώ» και να βλέπεις τη στέγη να κατεβαίνει εκατοστό εκατοστό πάνω στο κεφάλι του χωρίς να σηκώνεις ούτε το μικρό σου δαχτυλάκι. Μέχρι που κάποτε ακούγεται ένα μουδιασμένο «Φεύγω».

Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Το άγαλμα ζωντανεύει. Εκεί που υπήρχε σιωπή, εμφανίζονται λέξεις. Εκεί που υπήρχε αδράνεια, εμφανίζεται πανικός. Ξαφνικά θυμάται. Υπόσχεται. Θυμώνει. Κλαίει. Φοβάται.

Κι εσύ, που περίμενες τόσο καιρό μια αντίδραση, κοιτάζεις αυτή την ξαφνική έκρηξη ζωής και θέλεις απελπισμένα να πιστέψεις ότι αυτό που ξύπνησε είναι η αγάπη.

Ίσως να είναι.

Αλλά υπάρχει μια ερώτηση που πονάει πολύ περισσότερο:

Γιατί δεν ξύπνησε όταν πονούσες εσύ;

Γιατί δεν άπλωσε το χέρι όταν βούλιαζες;

Γιατί χρειάστηκε να κινδυνεύσει να χάσει εσένα για να αντιληφθεί ότι υπήρχες;

Γιατί η απώλεια δεν είναι πάντα αγάπη

Φαντάσου ένα σπίτι.

Χρόνια ο ένας αλλάζει τις λάμπες, κλείνει τις ρωγμές, μαζεύει τα νερά, καρφώνει τα ξύλα που ξεκολλούν. Όταν αρχίζει να υποχωρεί η στέγη, στέκεται από κάτω και τη βαστάει με τα χέρια.

Ο άλλος κατοικεί. Μπαίνει. Βγαίνει. Κοιμάται. Αφήνει τα κλειδιά του στο τραπέζι.

Δεν είναι απαραίτητα τέρας. Απλώς έχει συνηθίσει ότι η στέγη στέκεται. Και η συνήθεια είναι τρομερό αναισθητικό. Μέχρι που εκείνος που κρατάει τη στέγη ανοίγει τα δάχτυλα. Όχι από εκδίκηση. Από εξάντληση.

Και η στέγη πέφτει.

Τότε ο άλλος πετάγεται όρθιος μέσα στη σκόνη.

Το σπίτι μας!

Ναι. Το σπίτι σας. Αλλά ποιος το κρατούσε όρθιο;

Και κυρίως: τώρα πονάς επειδή μάτωσαν τα χέρια του ανθρώπου που τόσα χρόνια κρατούσε τα δοκάρια; Ή επειδή έπεσε η στέγη στο δικό σου κεφάλι;

Αυτή είναι, νομίζω, μία από τις πιο σκληρές ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε στην αγάπη.

Πονάς επειδή πονάω ή πονάς επειδή με χάνεις;

Το δεύτερο δεν είναι ψεύτικο συναίσθημα. Είναι όμως άλλο συναίσθημα.

Μπορεί να θρηνείς την παρουσία. Τη φροντίδα. Τη βεβαιότητα. Το σώμα στο διπλανό μαξιλάρι. Τα κλειδιά που άκουγες στην πόρτα. Τον άνθρωπο που σήκωνε το τηλέφωνο. Εκείνον που ήξερες ότι, όσο κι αν αδιαφορούσες, θα ήταν εκεί.

Μπορεί να θρηνείς όχι τον άνθρωπο αλλά το σχήμα που είχε αφήσει η παρουσία του στη ζωή σου. Σαν να μετακινείς ύστερα από είκοσι χρόνια το τραπέζι της κουζίνας και να μένει στο πάτωμα εκείνο το παράξενο ανοιχτόχρωμο ορθογώνιο.

Τώρα το βλέπεις.... Επειδή γύρω του όλα έχουν γεμίσει σκόνη.

Και κάπου εδώ μπαίνει η προδοσία

Η προδοσία δεν φοράει πάντοτε ξένο άρωμα. Δεν αφήνει πάντα μήνυμα στο κινητό. Δεν κοιμάται πάντα σε άλλο κρεβάτι.

Μερικές φορές κάθεται απέναντί σου στον καναπέ. Τρώει από το ίδιο ψυγείο. Κοιμάται δίπλα σου. Και απλώς δεν σε βλέπει.

Υπάρχει η θεαματική προδοσία και υπάρχει η προδοσία της καθημερινής εγκατάλειψης. Η δεύτερη δεν κάνει θόρυβο. Μοιάζει περισσότερο με υγρασία.

Στην αρχή μια μικρή σκιά στη γωνία του τοίχου. Μετά ένας λεκές. Μετά ξεφλουδίζει ο σοβάς. Και κάποτε ακουμπάς τον τοίχο και μένει στο χέρι σου.

Αυτό μπορεί να κάνει και η συνήθεια στην αγάπη.

Όχι η όμορφη συνήθεια της οικειότητας. Εκείνη είναι άλλο πράγμα.

Είναι να ξέρεις ποια πλευρά του κρεβατιού θέλει ο άλλος. Να του αφήνεις χωρίς να το σκέφτεσαι το κομμάτι που προτιμά. Να αναγνωρίζεις τα βήματά του στον διάδρομο. Να υπάρχει ένα σώμα που, ύστερα από χρόνια, το χέρι σου βρίσκει μέσα στο σκοτάδι χωρίς να χρειάζεται φως.

Αυτή η συνήθεια είναι σχεδόν τρυφερότητα σε στερεά μορφή.

Η άλλη συνήθεια είναι η σκουριά, η μούχλα, αυτή η τοξική γλίτσα που μπορεί να σου ξεσκίσει τα πνεμόνια.

Είναι το «θα είναι εκεί». Ό,τι κι αν κάνω. Ό,τι κι αν δεν κάνω.

Και ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες προδοσίες της αγάπης:

Να πάψεις να επιλέγεις κάποιον επειδή απλά έχεις συνηθίσει ότι εκείνος θα εξακολουθεί να επιλέγει εσένα.

Πότε λοιπόν τελειώνει;

Δεν ξέρω.

Ίσως αυτό να είναι το πιο τρομακτικό.

Δεν υπάρχει ήχος. Δεν ακούγεται ένα κρακ και λες «να, τώρα έσπασε».

Μερικές αγάπες τελειώνουν απότομα. Οι περισσότερες, νομίζω, πεθαίνουν όπως σβήνει ένα σπίτι όταν φεύγουν ένας ένας οι άνθρωποί του.

Πρώτα σταματάει να χρησιμοποιείται ένα δωμάτιο. Μετά άλλο ένα. Κάποτε κλείνουν τα παντζούρια. Συσσωρεύεται σκόνη. Και μια μέρα μπαίνεις μέσα και καταλαβαίνεις ότι εδώ κάποτε κατοικούσε μια ιστορία.

Μπορεί ακόμη να αγαπάς.

Αλλά ποιον;

Αυτόν που βρίσκεται μπροστά σου;

Αυτόν που ήταν πριν από δέκα χρόνια;

Αυτό που ήσουν εσύ όταν σε κοίταζε;

Τη ζωή που είχατε;

Ή εκείνη που περίμενες ότι κάποτε θα αποκτήσετε;

Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν χρόνια ερωτευμένοι με το μέλλον μιας σχέσης που δεν ήρθε ποτέ. 

Σαν να κάθονται σε έναν άδειο σταθμό κοιτάζοντας τις γραμμές του τρένου.

Θα έρθει.

Σε λίγο.

Το επόμενο.

Και κάποια στιγμή πρέπει να κοιτάξεις τον σκουριασμένο πίνακα αναχωρήσεων και να δεχτείς ότι το συγκεκριμένο τρένο δεν καθυστέρησε.

Δεν περνάει απλά από εδώ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αγάπησες. Σημαίνει ότι κάποτε πρέπει να σταματήσεις να χρησιμοποιείς την αγάπη ως άλλοθι για να μη βλέπεις την πραγματικότητα.

Γιατί υπάρχει και μια μορφή πίστης που γίνεται προδοσία.

Προδοσία προς εσένα.

Πρέπει να αφήσεις τον κουβά

Ίσως για χρόνια κατέβαζες έναν κουβά σ’ ένα πηγάδι. Τον άκουγες να χτυπάει στα πέτρινα τοιχώματα. Τον τραβούσες πάνω.

Άδειο.

Τον ξανακατέβαζες. Λίγο βαθύτερα αυτή τη φορά.

Άδειος πάλι.

Και αντί να σκεφτείς ότι το πηγάδι στέρεψε, άρχισες να ντρέπεσαι για τη δίψα σου.

Μήπως ζητάω πολλά;

Μήπως είμαι δύσκολη;

Μήπως πρέπει να χρειάζομαι λιγότερα;

Κι αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη στιγμή.

Γιατί αρχίζεις να κόβεις κομμάτια από τις ανάγκες σου για να χωρέσεις μέσα σε αυτό που μπορεί να σου δώσει ο άλλος.

Μικραίνεις. Λίγο λίγο. Μέχρι που κάποτε χωράς τέλεια. Μόνο που δεν αναγνωρίζεις πια τον εαυτό σου.

Τότε πρέπει να αφήσεις τον κουβά.

Όχι επειδή δεν διψάς.

Ακριβώς επειδή διψάς.

Και να φύγεις να ψάξεις νερό.

Όχι απαραίτητα άλλον έρωτα.

Νερό.

Ζωή.

Και τι σώζεται όταν χαθεί η αγάπη;

Στην αρχή, τίποτα.

Ας μην κοροϊδευόμαστε.

Όταν τραβάς ένα αγκίστρι από τη σάρκα, δεν αισθάνεσαι «απελευθέρωση».

Αισθάνεσαι πόνο.

Αίμα.

Πληγή.

Κενό.

Το σώμα ψάχνει ακόμη εκείνο που το πλήγωνε επειδή είχε συνηθίσει την παρουσία του. Βγαίνεις από το σπίτι και για λίγο κουβαλάς ακόμη τη μυρωδιά του στα ρούχα σου. Γυρίζεις μηχανικά το κεφάλι.

Κάτι ξέχασα.

Ναι.

Μια ολόκληρη ζωή.

Αλλά περπατάς.

Και ύστερα από λίγο συμβαίνει κάτι σχεδόν γελοία μικρό.

Ανασαίνεις.

Όχι συμβολικά.

Κανονικά.

Ένα πρωί πίνεις καφέ και για δέκα λεπτά δεν σκέφτεσαι τίποτα.

Μια μέρα γελάς και το γέλιο δεν διακόπτεται στη μέση από μια ανάμνηση.

Κάποτε περνάς μπροστά από κάτι που θα ήθελες να του δείξεις και δεν πιάνεις αμέσως το τηλέφωνο.

Ο κόσμος αρχίζει να αποκτά πάλι πράγματα που δεν σχετίζονται μαζί του.

Ένα τραγούδι.

Έναν δρόμο.

Ένα βιβλίο.

Έναν φίλο.

Ένα σκυλί που έχει απλωθεί κάθετα στο κρεβάτι και σου έχει αφήσει είκοσι εκατοστά για να κοιμηθείς. Ένα υγρό βράδυ που φυσάει και μυρίζει χώμα. Και καταλαβαίνεις κάτι που θα έπρεπε ίσως να ξέρουμε από την αρχή:

Η αγάπη δεν ήταν ποτέ ένας άνθρωπος.

Ένας άνθρωπος ήταν ένας από τους τόπους όπου την κατοίκησες. Ίσως ο σημαντικότερος για ένα διάστημα. Ίσως ο ομορφότερος. Ίσως κι εκείνος που σε πλήγωσε περισσότερο.

Αλλά όχι ο μοναδικός.

Η αγάπη υπάρχει στους φίλους, στους ανθρώπους που έγιναν οικογένεια χωρίς να μοιράζονται το αίμα σου, στα ζώα, στην τέχνη, στη μουσική, στο σώμα, στη δημιουργία, στην περιέργεια, στην παράξενη ανάγκη μας να φροντίζουμε κάτι έξω από τον εαυτό μας.

Και ναι, υπάρχει και στον έρωτα.

Ευτυχώς.

Δεν θέλω να γίνουμε τόσο σοφοί ώστε να πάψουμε να είμαστε ηλίθιοι όταν ερωτευόμαστε.

Θέλω το χάρτινο φαναράκι. Θέλω εκείνη τη μικρή απάτη του φωτός που για λίγο κάνει τον κόσμο ομορφότερο απ’ όσο είναι. Απλώς κάποτε πρέπει να ξέρουμε να ανάβουμε και τη λάμπα.

Να βλέπουμε τις ρωγμές.

Να βλέπουμε τον άλλον.

Να βλέπουμε εμάς.

Και αν αυτό που αντικρίζουμε δεν είναι πια αγάπη, να μην καταστρέφουμε την ίδια τη λέξη προσπαθώντας να την κολλήσουμε πάνω σε κάτι που έχει πεθάνει.

Να μπορούμε να πούμε:

Υπήρξε.

Δεν ήταν ψέμα επειδή τελείωσε. Δεν ήταν αποτυχία επειδή δεν κράτησε για πάντα. Και δεν χρειάζεται να πεθάνουμε μαζί της για να αποδείξουμε ότι ήταν μεγάλη.

Μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται είναι να βγάλεις το αγκίστρι. Να αφήσεις την πληγή να κλείσει. 

Και κάποια στιγμή, χωρίς όρκους, χωρίς βιολιά και χωρίς κανένα γαμημένο ηλιοβασίλεμα στο βάθος, να ανακαλύψεις ότι μπορείς ακόμη να κολυμπήσεις.

Όχι πίσω.

Προς τα έξω.

Προς τα μπρος.

Προς τα μέσα σου.