Ο Schrödinger, η Καρυστιανού και η γάτα της διαφάνειας

Με όσα ήρθαν στο φως μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη και την υπόθεση του ιατρείου στο Κολωνάκι, ήρθε ξαφνικά στο προσκήνιο και ένας όρος που για πολλούς ακούστηκε καινούργιος: «κβαντική ιατρική».

Μόνο που δεν είναι η πρώτη φορά που τον ακούμε. Και σίγουρα όχι η πρώτη φορά που τον συναντάμε δίπλα στο όνομα ενός γιατρού. Τον έχουμε πετύχει στην επίσημη ιστοσελίδα της Μαρίας Καρυστιανού.

Η Μαρία Καρυστιανού έχει συνδέσει τη δημόσια παρουσία της με μερικές πολύ βαριές λέξεις: αλήθεια, διαφάνεια, κάθαρση, δικαιοσύνη.

Και πολύ σωστά. Όταν απαιτείς από θεσμούς, πολιτικούς, πραγματογνώμονες και κρατικούς λειτουργούς να αποδεικνύουν όσα ισχυρίζονται, να λογοδοτούν και να μη ζητούν από την κοινωνία να τους πιστέψει απλώς επειδή το λένε, υπερασπίζεσαι μια θεμελιώδη αρχή μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

Υπάρχει όμως μια μικρή λεπτομέρεια.

Οι αρχές έχουν την ενοχλητική ιδιότητα να ισχύουν και για εμάς.

Στην επαγγελματική ιστοσελίδα της, η Μαρία Καρυστιανού δεν αναφέρει απλώς ότι έχει εκπαιδευτεί στην «Κβαντική Ιατρική». Διατηρεί ολόκληρη σελίδα αφιερωμένη σε αυτήν, την οποία ταυτίζει με την «Κβαντική Βιοανατροφοδότηση» και τον βιοσυντονισμό, που θεωρείται από την επιστημονική κοινότητα ψευδοεπιστημονική μέθοδος, και υποστηρίζει επίσης ότι τα κύτταρα μπορούν να «επανεκπαιδευτούν» ώστε να αναμεταδίδουν «ορθές λειτουργικές συχνότητες».

Και οι ισχυρισμοί που διατυπώνονται εκεί δεν είναι καθόλου αόριστοι.

Υποστηρίζεται ότι κάθε υγιές κύτταρο, ιστός ή όργανο πρέπει να έχει συγκεκριμένη ηλεκτρομαγνητική συχνότητα και ότι, όταν αυτή η επικοινωνία διαταράσσεται, εμφανίζονται συμπτώματα. Στη συνέχεια αναφέρεται ότι με τον εξοπλισμό που διαθέτει το ιατρείο «ελέγχονται, αντιμετωπίζονται και εξολοθρεύονται» παράσιτα, και ότι ο βιοσυντονισμός έχει «πολύ υψηλό ποσοστό επιτυχίας στις αλλεργίες, χωρίς τη λήψη φαρμάκων», σε αυτοάνοσα νοσήματα, ακόμη και στην αντιμετώπιση τοξικότητας από ακτινοβολίες ή τα... «τοξικά συναισθήματα!!!!!

Η κβαντική φυσική είναι μία από τις καλύτερα επιβεβαιωμένες θεωρίες στην ιστορία της επιστήμης. Κβαντικά φαινόμενα πράγματι συμβαίνουν στη φύση και ορισμένα έχουν σημασία και για τη βιολογία.

Αλλά εδώ χρειάζεται να καταλάβουμε πώς λειτουργεί η επιστημονική απόδειξη.

Ας υποθέσουμε ότι αύριο επιστήμονες καταφέρνουν να δημιουργήσουν στο εργαστήριο λειτουργικό ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό επιστημονικό επίτευγμα. Δεν σημαίνει όμως ότι μπορώ την επόμενη μέρα να ανοίξω μια κλινική και να ανακοινώσω: «Κατασκευάζω ανθρώπινες καρδιές στο εργαστήριό μου και σας τις μεταμοσχεύω».

Με απλά λόγια: το ότι η επιστήμη απέδειξε το Α δεν σου δίνει άδεια να πουλάς το Ω ως θεραπεία. Ανάμεσα στα δύο υπάρχουν άλλα 23 γράμματα που πρέπει επίσης να αποδείξεις.

Αυτό είναι το πρόβλημα με μεγάλο μέρος αυτού που πλασάρεται ως «κβαντική ιατρική». Όχι ότι χρησιμοποιεί την κβαντική φυσική. Αλλά ότι επικαλείται πραγματικά επιστημονικά φαινόμενα για να προσδώσει κύρος σε θεραπευτικά συμπεράσματα που δεν προκύπτουν αυτομάτως από αυτά.

Διαφορετικά μπορώ αύριο να εφεύρω τον όρο Κβαντική Νομική. Ο κατηγορούμενος, σαν τη γάτα του Schrödinger, θα είναι ταυτόχρονα και αθώος και ένοχος.

Ή την Κβαντική Μαγειρική, όπου με κατάλληλη διέγερση των quarks η πάπια Πεκίνου, λίγο πριν σερβιριστεί, αρχίζει να κάνει κουάκ.

Το παράδειγμα είναι ηθελημένα γελοίο. Το λογικό σφάλμα όμως είναι επίσης το ίδιο: παίρνω πραγματικούς όρους μιας επιστήμης, τους μεταφέρω σε άλλο πεδίο και αφήνω το κύρος της πρώτης να προσδώσει επιστημονικοφάνεια στο δεύτερο.

Και εδώ το ζήτημα γίνεται σοβαρότερο, επειδή δεν μιλάμε για κάποιον life coach του TikTok. Μιλάμε για γιατρό. Επώνυμη γιατρό.

Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας απαιτεί η δημόσια ενημέρωση από γιατρό για ζητήματα υγείας να στηρίζεται σε τεκμηριωμένα και διεθνώς παραδεδεγμένα επιστημονικά στοιχεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι εγώ μπορώ να αποφανθώ πως η Μαρία Καρυστιανού έχει διαπράξει πειθαρχικό παράπτωμα. Αυτό μπορεί να το κρίνει μόνο ο αρμόδιος Ιατρικός Σύλλογος.

Σημαίνει όμως ότι υπάρχει ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα:

Έχει ελεγχθεί ποτέ αν οι συγκεκριμένοι θεραπευτικοί ισχυρισμοί συνάδουν με την ιατρική δεοντολογία;

Και υπάρχει ακόμη ένα.

Στο βιογραφικό της αναφέρεται εκπαίδευση ή εξειδίκευση στην «Κβαντική Ιατρική». Ωραία. Πού; Από ποιον φορέα; Με ποιο πρόγραμμα; Ποιας διάρκειας; Με ποια πιστοποίηση; Και τι ακριβώς πιστοποιεί αυτή;

Δεν υπονοώ ότι η απάντηση είναι κατ’ ανάγκη επιλήψιμη. Ζητώ ακριβώς αυτό που απαιτεί και η κυρία Καρυστιανού από τους άλλους: στοιχεία και διαφάνεια.

Και εδώ πλέον το θέμα για μένα δεν είναι η κβαντική φυσική. 

Είναι θέμα ηθικής τάξης.

Όταν ένας άνθρωπος αποκτά τεράστια δημόσια επιρροή απαιτώντας διαφάνεια, κάθαρση, αποδείξεις και λογοδοσία από τους θεσμούς, ζητάει την ψήφο μας για να ξεβρομίσει ο τόπος, είναι απολύτως εύλογο η κοινωνία να απαιτεί την ίδια καθαρότητα και από τον ίδιο.

Όχι επειδή η επαγγελματική δραστηριότητα της Καρυστιανού αποδεικνύει το οτιδήποτε για όσα καταγγέλλει σε άλλες υποθέσεις. Δεν τα αποδεικνύει και δεν τα διαψεύδει. Αυτό θα ήταν εξίσου παράλογο.

Αλλά επειδή η αξιοπιστία ενός ανθρώπου που ζητά να αποτελέσει φορέα κάθαρσης βασίζεται αναπόφευκτα και στη συνέπεια ανάμεσα σε όσα απαιτεί από τους άλλους και σε όσα απαιτεί από τον εαυτό του.

Δεν γίνεται να απαιτούμε από το κράτος να μη μας πετάει ένα ξερό «εμπιστευτείτε μας» και εμείς να απαντάμε στις ερωτήσεις που μας αφορούν με το δικό μας «εμπιστευτείτε με».

Αν λοιπόν ζητάμε διαφάνεια, στοιχεία και αποδείξεις, ας τα ζητάμε από παντού.

Και κυρίως από εκείνους στους οποίους είμαστε περισσότερο διατεθειμένοι να πιστέψουμε.

Γιατί η πραγματική ηθική δοκιμασία δεν είναι να απαιτείς κάθαρση από τους αντιπάλους σου. Είναι να δέχεσαι τον ίδιο εξονυχιστικό έλεγχο όταν έρχεται η δική σου η σειρά.

Γιατί τελικά η κβαντική φυσική μπορεί να αφορά κι εσένα.

Μπορείς να απαιτείς διαφάνεια από τους άλλους και ταυτόχρονα να αφήνεις αναπάντητα ερωτήματα για τον εαυτό σου. Να επικαλείσαι στοιχεία και αποδείξεις από τη μία και να ζητάς πίστη σε μη τεκμηριωμένους ισχυρισμούς από την άλλη.

Μπορείς, σαν τη γάτα του Schrödinger, να βρίσκεσαι ταυτόχρονα σε δύο καταστάσεις: ηθική και ανήθικη.

Μέχρι κάποιος να ανοίξει το κουτί.