Μια νύχτα στον Ασπρόπυργο
Νύχτα στον Ασπρόπυργο. Οι κραυγές μιας γυναίκας σκίζουν τον αέρα. Δύο άντρες την ξυλοκοπούν. Γροθιές, κλωτσιές, ουρλιαχτά. Δεν πρόκειται για ληστές, ούτε για αγνώστους που της επιτέθηκαν σε κάποιο σκοτεινό σοκάκι. Είναι ο σύζυγός της και ο ίδιος της ο γιος.
Η γυναίκα παλεύει να γλιτώσει. Καλεί σε βοήθεια. Κάποια στιγμή εμφανίζεται η αστυνομία. Επιτέλους, μια χαραμάδα ελπίδας μέσα στον εφιάλτη. Οι άνθρωποι που ορκίστηκαν να προστατεύουν την ανθρώπινη ζωή βρίσκονται εκεί, με τις στολές τους, την εκπαίδευσή τους και την εξουσία που τους έχει εμπιστευθεί η Πολιτεία.
Μόνο που ο εφιάλτης επιφυλάσσει μια ανατροπή αντάξια του πιο διεστραμμένου σεναριογράφου. Οι δύο άντρες, όχι μόνο δεν πτοούνται από την παρουσία της αστυνομίας, αλλά στρέφονται απειλητικά εναντίον των ενστόλων. Και τότε συμβαίνει το αδιανόητο. Οι μπάτσοι, ε, συγγνώμη, πιπέρι, οι αστυνομικοί, που έφτασαν για να προστατεύσουν τη γυναίκα, έκαναν μεταβολή και έφυγαν τρέχοντας σαν κοτούλες, αφήνοντάς την αβοήθητη.
Η νύχτα τελείωσε με τη γυναίκα σοβαρά τραυματισμένη στο νοσοκομείο. Και με μια κάμερα να έχει καταγράψει κάτι που, αν το βλέπαμε στον κινηματογράφο, θα το αντιμετωπίζαμε με σκεπτικισμό.
Ευτυχώς, δεν χαρακτηρίζει όλους τους συναδέλφους τους η ίδια έλλειψη αποφασιστικότητας.
Υπάρχουν και τα καλά παιδιά των ΜΑΤ, εκείνα που κυκλοφορούν ντυμένα σαν τον Ρόμποκοπ και εκτελούν με αξιοθαύμαστο ζήλο τη δουλίτσα που τους αναθέτουν οι ανώτεροι τους. Στην πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου, για παράδειγμα, ένας από αυτούς καταγράφηκε να χτυπά διαδηλώτρια στα καλά του καθουμένου στο πίσω μέρος του κεφαλιού, ρίχνοντάς την αναίσθητη.
Εδώ, βλέπετε, δεν χωρούν δισταγμοί. Όποτε βλέπουν σβέρκους, τους ξεπαστρεύουν. Και πλάτες. Και πίσω μέρη κρανίων. Η υπηρεσιακή γενναιότητα φαίνεται πως εκδηλώνεται ευκολότερα όταν ο αντίπαλος είναι ανυποψίαστος και ιδανικά καθόλου επικίνδυνος.
Ευτυχώς, έχουμε χρόνια να θρηνήσουμε θύμα από σφαίρα αστυνομικού. Ή μήπως όχι;
Α, ναι, σωστά. Υπήρχε κι εκείνος ο δεκαεξάχρονος Ρομά, ο Κώστας Φραγκούλης, που δολοφονήθηκε ύστερα από αστυνομική καταδίωξη για απλήρωτη βενζίνη αξίας είκοσι ευρώ. Αλλά μάλλον δεν έχουν όλες οι ανθρώπινες ζωές την ίδια αξία.
ΔΗΚΕΟΣΗΝΙ.
Ας μη γελιόμαστε. Η αστυνομία υπήρξε ιστορικά και μηχανισμός καταστολής, το μακρύ χέρι της εκάστοτε εξουσίας. Ουδεμία πρωτοτυπία.
Το σοβαρότερο πρόβλημα σε μια θεωρητικά ευνομούμενη δημοκρατία ανακύπτει όταν η Δικαιοσύνη, αντί να λειτουργεί ως ανάχωμα στην κρατική αυθαιρεσία και εγγυητής των ατομικών δικαιωμάτων, επιλέγει την οδό του Πόντιου Πιλάτου, λησμονώντας τον Τσεζάρε Μπεκαρία.
Στον Ασπρόπυργο, ο κατηγορούμενος σύζυγος αφέθηκε ελεύθερος μέχρι την απολογία του στις 30 Νοεμβρίου. Το τεκμήριο αθωότητας είναι φυσικά αδιαπραγμάτευτο, ακόμα κι όταν υπάρχει αδιαμφισβήτητο οπτικοακουστικό υλικό. Εξίσου αδιαπραγμάτευτη, όμως, οφείλει να είναι και η αποτελεσματική προστασία των θυμάτων που ακόμα βρίσκονται σε κίνδυνο.
Διότι η νομιμότητα δεν εξαντλείται στην τήρηση της διαδικασίας. Κρίνεται και στην ικανότητα των θεσμών να αποτρέπουν τον επαπειλούμενο κίνδυνο.
Δεν μας έφτασε η Κυριακή Γρίβα;
Η Κυριακή Γρίβα δολοφονήθηκε έξω από αστυνομικό τμήμα, στο οποίο είχε καταφύγει αναζητώντας προστασία. Η υπόθεσή της θα έπρεπε να έχει καταστεί οριστικό σημείο καμπής για τον τρόπο αντιμετώπισης των κακοποιημένων σε άμεσο κίνδυνο γυναικών.
Κι όμως, σήμερα, μια ακόμη γυναίκα βρέθηκε νεκρή στην περιοχή της Ακρόπολης. Ο σύζυγός της συνελήφθη, ενώ τα ιατροδικαστικά ευρήματα παραπέμπουν σε στραγγαλισμό.
Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι κάθε γυναικοκτονία προϋποθέτει προηγούμενη αστυνομική παράλειψη. Εκείνο που δεν μπορούμε να αποδεχθούμε είναι μια Πολιτεία που εμφανίζεται μονίμως συγκλονισμένη μπροστά σε κάθε καινούργιο πτώμα, αλλά παραμένει ανεπίδεκτη μαθήσεως μπροστά στις αποτυχίες της. Πόσες ακόμη γυναίκες πρέπει να πληρώσουν με τη ζωή τους την απόσταση ανάμεσα στις μεγαλόστομες διακηρύξεις περί προστασίας και στην οικτρή πραγματικότητα της εφαρμογής τους;
Η δημοκρατία δεν είναι τίτλος τιμής
Η εξουσία, ακόμη κι όταν απορρέει από δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση, δεν νομιμοποιείται να ασκείται αυθαίρετα. Αντιθέτως, η λογοδοσία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της νομιμοποίησής της.
Όταν η αστυνομική εξουσία ασκείται με δυσανάλογη σφοδρότητα απέναντι σε πολίτες, αλλά αποδεικνύεται ανεπαρκής σε περιστατικά άμεσου κινδύνου, ανακύπτει ζήτημα πολύ σοβαρότερο από την ατομική ακαταλληλότητα ορισμένων οργάνων. Τίθεται ζήτημα επιχειρησιακής κουλτούρας, εκπαίδευσης, ιεραρχικής εποπτείας και πολιτικής ευθύνης.
Η δικαστική ανεξαρτησία θεσπίστηκε για να προστατεύει τη δικαιοσύνη από τις παρεμβάσεις της κυβερνητικής εξουσίας, όχι για να κρύβει τις δυσλειτουργίες της και να την καθιστά αλεξίσφαιρη απέναντι στη δημόσια κριτική. Η δικαστική κρίση οφείλει να παραμένει ανεπηρέαστη από πολιτικές παρεμβάσεις και κοινωνικές πιέσεις, αλλά η λειτουργία του δικαστικού συστήματος υπόκειται σε απαιτήσεις διαφάνειας, θεσμικής λογοδοσίας και αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων.
Όταν οι παραλείψεις επαναλαμβάνονται χωρίς ουσιαστικές συνέπειες, παύουν να αποτελούν εξαιρέσεις. Εγκαθίστανται στην καθημερινή λειτουργία των υπηρεσιών, καλλιεργώντας την πεποίθηση ότι η ανεπάρκεια είναι ανεκτή και η ευθύνη διαρκώς μεταβιβάσιμη.
Η μόνιμη αναπαραγωγή της θεσμικής ανεπάρκειας δεν συνιστά απλώς διοικητική δυσλειτουργία. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών, διαβρώνει την κοινωνική νομιμοποίηση των θεσμών και, τελικά, αποδυναμώνει την ίδια τη δημοκρατική συγκρότηση της πολιτείας.
Το ερώτημα, ίσως τελικά, δεν είναι αν οι θεσμοί μας λειτουργούν. Είναι για ποιον λειτουργούν και πότε αποφασίζουν να κάνουν τη δουλειά τους.

